Πώς δημιουργείται ένας εθισμός στο παιχνίδι; Και πότε ξεκινάει πραγματικά;

Όλο και πιο συχνά ακούμε για άτομα εθισμένα στο gaming, πιο συνηθισμένος μάλιστα είναι ο εθισμός στο online gaming παρά σε οποιαδήποτε άλλη μορφή των παιχνιδιών. Όμως τα παιχνίδια είτε online είτε με φυσικό τρόπο είναι ένας δημοφιλής τρόπος διασκέδασης που αγαπάνε άνθρωποι σε όλο τον κόσμο και έχουν πολλά θετικά στοιχεία. Μπορούν να γίνουν εργαλεία μάθησης μιας ξένης γλώσσας, μέσω ενός video game να αναπτύξετε διάφορες δεξιότητες, μέσω των online τυχερών παιχνιδιών στο xon.bet να περάσετε στιγμές διασκέδασης με την παρέα από την άνεση του σπιτιού σας και γενικά τα παιχνίδια είναι συνήθως συνδεδεμένα με θετικές αναμνήσεις. Τι είναι λοιπόν αυτό που μπορεί να σπρώξει τον παίκτη στην άλλη πλευρά, αυτή του εθισμού;

Στο παραπάνω ερώτημα δεν υπάρχει μόνο μία απάντηση. Ο εθισμός στο παιχνίδι είναι ένα σύνθετο κοινωνικό και ψυχολογικό φαινόμενο. Οι παράγοντες που οδηγούν εκεί είναι πολλοί και διαφορετικοί και για να φτάσει κάποιος στο στάδιο του εθισμού έχει περάσει μια μακριά διαδικασία, δεν ξυπνάει κάποιος εθισμένος στο gaming. Εκεί οδηγείται σταδιακά και δεν στην πορεία δεν έχει προσέξει (ή αρνείται να προσέξει) τα σημάδια που δείχνουν ότι ο εθισμός σύντομα θα επηρεάζει σοβαρά τη ζωή του.

Οι ψυχολογικοί μηχανισμοί

Για αρχή ας δούμε τη ψυχολογία πίσω από τον εθισμό στο παιχνίδι. Ποιες είναι οι συνήθειες και οι μηχανισμοί που οδηγούν στον εθισμό;

• Οι ανταμοιβές που δίνουν στα παιχνίδια, έξτρα ζωές, χρήματα, κάνουν τον παίκτη να θέλει να παίζει ξανά και ξανά για να νιώθει αυτό το αίσθημα χαράς που δημιουργείται. Με κάθε προσμονή τυχαίας ανταμοιβής ο εγκέφαλος του παίκτη εκλύει ντοπαμίνη
• Αποφυγή αρνητικών καταστάσεων, συναισθημάτων, βαρεμάρας, άγχους κτλ. Ο κάθε παίκτης δημιουργεί μια μοναδική, προσωπική ταυτότητα για να παίζει. Αυτή η ταυτότητα πολλές φορές γίνεται η ιδανική προσωπικότητα που θα ήθελε να έχει ο παίκτης και στην πραγματική ζωή. Αυτή η εικονική προσωπικότητα δίνει αυτοπεποίθηση, δυναμισμό και μια αίσθηση σταθερότητας στον παίκτη ο οποίος ειδικά αν περνά δύσκολα στην έξω-από-το-παιχνίδι ζωή του βρίσκει στο παιχνίδι ένα καταφύγιο αποφυγής προβλημάτων.
• Η αίσθηση της κοινότητας που δημιουργείται στα παιχνίδια δίνει ένα επιπλέον κίνητρο για τον παίκτη ώστε να επιστρέφει και να παίζει. Σε ένα παιχνίδι οι παίκτες συνδέονται μέσω των κοινών εμπειριών, πολύ συχνά μέσω των κοινών στόχων, αναγκάζονται να συνεργαστούν για να πετύχουν κάτι ακόμα και για να ανταλλάξουν tips για να κερδίσουν. Αυτές οι κοινότητες μπορούν να οδηγήσουν σε φιλίες, σε σχέσεις ζωής ακόμα και σε ερωτικές σχέσεις. Ειδικά για ένα πιο μοναχικό άτομο, αυτή η συνθήκη μπορεί να του προσφέρει πολλά περισσότερα από όσα του προσφέρει η ζωή στον έξω κόσμο.

Ο εθισμός στα παιχνίδι τροφοδοτείται από βαθιές ψυχολογικές ανάγκες – για ανταμοιβή, διαφυγή, ιδανική ταυτότητα και κοινότητα. Η κατανόηση αυτών των μηχανισμών είναι το πρώτο βήμα για μια υγιή σχέση με το παιχνίδι και την αυτογνωσία.

Η πρώτη επαφή με το παιχνίδι

Τα πρώτα βήματα στο παιχνίδι είναι διερευνητικά και αθώα. Ο παίκτης φτιάχνει την πρώτη του ταυτότητα, διαλέγει το username, τη φωτογραφία προφίλ, επιλέγει τι θα παίξει, συχνά πειραματίζεται με διαφορετικά είδη παιχνιδιού. Και κάθε φορά η πρώτη εμπειρία συνοδεύεται από συναισθήματα χαράς και ενθουσιασμού. Οι πρώτες μικρές νίκες είναι λόγοι εορτασμού και διασκέδασης. Άλλωστε τα παιχνίδια έχουν σχεδιαστεί με αυτά ακριβώς τα χαρακτηριστικά, πώς να προσελκύουν τον παίκτη, να τον κάνουν χαρούμενο για να συνεχίσει να παίζει αναζητώντας αυτά τα πρώτα συναισθήματα ενθουσιασμού. Έτσι ενεργοποιείται η ντοπαμίνη, ο νευροδιαβιβαστής του εγκεφάλου που σχετίζεται με το συναίσθημα της ανταμοιβής.

Επόμενο στάδιο: Από τη διασκέδαση στην εξάρτηση

Δεν φτάνουν όλοι οι παίκτες στον εθισμό και ούτε ισχύει ότι όποιος παίζει είναι εθισμένος. Άλλωστε ο εθισμός ξεδιπλώνεται σιγά σιγά, πρόκειται για μια διαδικασία που διαρκεί μήνες, μπορεί να περάσουν και χρόνια ώσπου να φτάσει το άτομο στο στάδιο του εθισμού. Στην αρχή το παιχνίδι είναι μέσο διασκέδασης και χαλάρωσης. Όμως το θέμα ξεφεύγει και γίνεται πρόβλημα όταν  το παιχνίδι γίνεται ψυχολογική ανάγκη. Ο εγκέφαλος του παίκτη συνηθίζει στα επίπεδα ντοπαμίνης που εκλύονται και αποζητά κι άλλο για να νιώσει ξανά αυτά τα πρώτα επίπεδα χαράς και ενθουσιασμού. Χρειάζεται ολοένα και μεγαλύτερες δόσεις παιχνιδιού, περισσότερο χρόνο παίζοντας, πιο έντονες εμπειρίες, πιο μοναδικές προκλήσεις, όλα στο κυνήγι ευχαρίστησης που ένιωθε τον πρώτο καιρό.

Εδώ έρχεται και η πρώτη απώλεια του ελέγχου. Ο χρόνος που αφιερώνει το άτομο στο να παίζει αυξάνεται και η ζωή έξω από το παιχνίδι περνάει σε δεύτερη μοίρα. Ακόμα και όταν δεν παίζει, ο παίκτης σκέφτεται το παιχνίδι. Σκέφτεται την επόμενη τακτική του, φτιάχνει στρατηγικές, κάνει σενάρια για το τι μπορεί να κάνει για να κερδίσει. Αυτή η – έστω – νοητική ενασχόληση τραβάει χρόνο από άλλα κομμάτια της ζωής του. Συναντήσεις με φίλους, δουλειά, υποχρεώσεις, χόμπι και δραστηριότητες που κάποτε είχαν σημασία για το άτομο μένουν πίσω. Οι δικαιολογίες στον εαυτό του αλλά και στους δικούς του ανθρώπους ξεκινάνε σε αυτό το στάδιο. Εδώ αρχίζει και ένας φαύλος κύκλος αφού η πίεση και οι ερωτήσεις των ανθρώπων του κόσμου εκτός παιχνιδιού κάνουν το άτομο να στρέφεται όλο και περισσότερο μέσα στο παιχνίδια για να ηρεμήσει. Αυτό είναι και το σημείο μηδέν, όπου δημιουργείται πραγματικά ο εθισμός.

Λύσεις αντιμετώπισης

Τι μπορεί να κάνει το εθισμένο άτομο για να βγει από αυτή τη δύσκολη κατάσταση; Για αρχή να παραδεχτεί βαθιά μέσα του το πρόβλημα. Και έπειτα, ορίστε κάποια από τα βήματα:

• Ψυχοθεραπεία, για να γνωρίσει και να αλλάξει τις δυσλειτουργικές συμπεριφορές γύρω από το παιχνίδι.
• Χρονικά όρια, ώστε σιγά σιγά ολοένα και να μειώνει τις ώρες που αφιερώνει στο παιχνίδι. Το μια τελευταία φορά και μετά κόβω για πάντα, δεν λειτουργεί στην πλειοψηφία των περιπτώσεων.
• Νέες δραστηριότητες, ώστε το μυαλό να λαμβάνει ευχαρίστηση και το αίσθημα της ανταμοιβής και από άλλες πηγές.
• Υποστήριξη από το κοντινό περιβάλλον, ώστε το άτομο να μην νιώθει μοναξιά και να μην κλείνεται στον εαυτό του. Η κατανόηση και η αποδοχή θα κάνουν πιο εύκολο το να ξεφύγει κάποιος από αυτό το πρόβλημα.

Η ανάκαμψη από τον εθισμό είναι μια διαδικασία που απαιτεί υπομονή, αγάπη και σταθερή προσπάθεια. Με τη σωστή υποστήριξη και τις κατάλληλες στρατηγικές, κάθε βήμα προς την ελευθερία γίνεται πιο εύκολο και πιο δυνατό.