Σαράντα τέσσερα χρόνια από την κατάργηση της μοιχείας στην Ελλάδα

Στις 20 Αυγούστου 1982, δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως ο Νόμος 1272/82 της κυβέρνησης του ΠΑΣΟΚ, βάζοντας οριστικό τέλος στο διαβόητο άρθρο 357 του Ποινικού Κώδικα που καθιστούσε τη μοιχεία ποινικό αδίκημα.

«Ποιος να μου το ‘λεγε ότι για να ντυθώ θα έπρεπε να πάρω ημερησία διαταγή!». Η ατακάρα αυτή του Λάμπρου Κωνσταντάρα ως «Χάρης Ζάβαλος» στην εμβληματική ταινία της Φίνος Φιλμ «Η Βίλλα των Οργίων» (1964) αποτύπωνε με τον πιο γλαφυρό τρόπο το παράλογο της ελληνικής νομοθεσίας της εποχής.

Στην περίφημη αυτή σκηνή, ο ήρωας φορώντας μονάχα ένα λευκό σεντόνι διαπιστώνει με αφοπλιστικό χιούμορ τις τραγελαφικές συνέπειες του άρθρου 357 του τότε Ποινικού Κώδικα, όταν ο απατημένος σύζυγος, τον οποίο υποδυόταν ο Ανδρέας Ντούζος, εισβάλλει στη βίλα μαζί με την Αστυνομία για να τον πιάσει επ’ αυτοφώρω με τη σύζυγό του, Μέλπω Ζαρόκωστα.

Για δεκαετίες στην Ελλάδα, η μοιχεία δεν αποτελούσε απλώς ένα κοινωνικό αμάρτημα ή ένα ηθικό παράπτωμα. Ήταν ένα αυστηρό ποινικό αδίκημα, χαρακτηριζόμενο ως πλημμέλημα, το οποίο προέβλεπε ποινή φυλάκισης έως και ένα έτος.

Η δίωξη ασκούνταν αποκλειστικά μετά από έγκληση του παθόντος συζύγου, ενώ η πράξη παρέμενε ατιμώρητη μόνο αν υπήρχε ήδη διαπιστωμένη διάσταση των συζύγων ή δεδομένη ανοχή.

Οι παρακολουθήσεις και τα σεντόνια ως πειστήρια

Προκειμένου να στοιχειοθετηθεί νομικά το αδίκημα της μοιχείας, ο νόμος απαιτούσε το «ανήθικο» ζευγάρι να πιαστεί επ’ αυτοφώρω την ώρα της σεξουαλικής πράξης και οπωσδήποτε χωρίς ρούχα.

Η αυστηρή αυτή προϋπόθεση οδήγησε στη γέννηση μιας ολόκληρης και εξαιρετικά κερδοφόρας «βιομηχανίας» ιδιωτικών ερευνητών.

Οι σύζυγοι που διατηρούσαν υποψίες απευθύνονταν σε ντετέκτιβ, οι οποίοι παρακολουθούσαν τα ζευγάρια για μέρες. Μόλις εξασφάλιζαν τις κατάλληλες συνθήκες, οργάνωναν την έφοδο στο δωμάτιο ή το σπίτι όπου βρίσκονταν οι δράστες, συνοδευόμενοι από αστυνομικά όργανα.

Ακολουθούσε η βίαιη σύλληψη του ζευγαριού στο πλαίσιο του αυτοφώρου.

Οι συλληφθέντες οδηγούνταν στο αστυνομικό τμήμα τυλιγμένοι μόνο με τα σεντόνια του κρεβατιού, τα οποία κατάσχονταν επισήμως ως υλικά πειστήρια του εγκλήματος.

Αφού περνούσαν τη νύχτα στο κρατητήριο, την επομένη οδηγούνταν στον εισαγγελέα και στο δικαστήριο.

Την ίδια στιγμή, οι εφημερίδες της εποχής κάλυπταν τις λεπτομέρειες των συλλήψεων με γαργαλιστικά ρεπορτάζ, μετατρέποντας τις αυστηρά προσωπικές στιγμές των ανθρώπων σε δημόσιο θέαμα και βορρά για την κοινή γνώμη.

Η ιστορική αποποινικοποίηση του 1982 και οι αντιδράσεις

Η οριστική ανατροπή ήρθε πριν από 44 χρόνια, όταν στις 20 Αυγούστου 1982 δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως ο Νόμος 1272/82.

Το άρθρο 8 του νόμου, που κατατέθηκε από την κυβέρνηση του Ανδρέα Παπανδρέου στο πλαίσιο του εκσυγχρονισμού του Οικογενειακού Δικαίου, κατήργησε ολοσχερώς το άρθρο 357 του Ποινικού Κώδικα του 1951.

Έναν χρόνο αργότερα, με τον Νόμο 1329/1983, η μοιχεία έπαψε να αποτελεί και απόλυτο λόγο διαζυγίου στο Αστικό Δίκαιο, εκτός αν είχε διαταράξει τόσο σοβαρά τη σχέση ώστε η συμβίωση να καθίσταται πλέον αφόρητη.

Η μεταρρύθμιση αυτή συνάντησε έντονες πολιτικές και κοινωνικές αναταράξεις. Στη Βουλή υπερψηφίστηκε από το ΠΑΣΟΚ και το ΚΚΕ, ενώ η Νέα Δημοκρατία την καταψήφισε.

Σφοδρή ήταν και η αντίδραση της Εκκλησίας της Ελλάδος, η οποία ήδη από τον Ιανουάριο του 1982 υποστήριζε ανοιχτά ότι η αποποινικοποίηση της μοιχείας θα κλόνιζε εκ θεμελίων τον θεσμό της οικογένειας και του γάμου.

Η διαδρομή της μοιχείας στην ιστορία και τον κόσμο

Η ποινικοποίηση της απιστίας διαθέτει βαθύτατες ιστορικές ρίζες. Ήδη από τον 18ο αιώνα π.Χ., ο Κώδικας του Χαμουραμπί προέβλεπε την ποινή του πνιγμού για τους μοιχούς.

Στην αρχαία Αθήνα, ο Δράκοντας επέτρεπε την αυτοδικία, ενώ ο Σόλωνας έδινε στον απατημένο σύζυγο τρεις συγκεκριμένες επιλογές: το δικαίωμα του «νόμιμου φόνου» επί τόπου χωρίς ποινική δίωξη, την επιβολή σωματικών ποινών και τη δημόσια διαπόμπευση μέχρι την καταβολή λύτρων, ή το υποχρεωτικό διαζύγιο, καθώς αν ο σύζυγος παρέμενε με τη γυναίκα έχανε τα πολιτικά του δικαιώματα.

Για τη γυναίκα που υπέπιπτε σε μοιχεία, ο κοινωνικός αποκλεισμός ήταν απόλυτος, καθώς της αφαιρούνταν το δικαίωμα συμμετοχής σε θρησκευτικές τελετές, ενώ αν εμφανιζόταν δημόσια με κοσμήματα, οποιοσδήποτε πολίτης μπορούσε να της τα αποσπάσει βίαια και να της σκίσει τα ρούχα.

Στο νεότερο ελληνικό κράτος, η μοιχεία ρυθμιζόταν αρχικά ως πλημμέλημα από τον Ποινικό Νόμο της Βαυαροκρατίας του 1834 (άρθρο 286) μέχρι το 1950, και στη συνέχεια από τον Ποινικό Κώδικα του 1951. Στον υπόλοιπο κόσμο, οι Σκανδιναβικές χώρες υπήρξαν πρωτοπόρες, αποποινικοποιώντας τη μοιχεία από τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα (Νορβηγία το 1902, Δανία το 1930, Σουηδία το 1937). Ακολούθησαν η Δυτική Γερμανία και η Ιταλία το 1969, η Γαλλία το 1975, η Ισπανία το 1978 και η Ελλάδα το 1982, ενώ μεταγενέστερα προχώρησαν σε αντίστοιχες ρυθμίσεις το Βέλγιο (1987), η Ελβετία (1989), η Χιλή (1994), η Αργεντινή (1995), η Αυστρία (1997), η Βραζιλία (2005), η Ρουμανία (2006) και το Μεξικό (2011).

Η κατάργηση του άρθρου 357 αποτέλεσε κομβικό σημείο για την προστασία της ιδιωτικής ζωής, την προάσπιση της ατομικής ελευθερίας και την κατοχύρωση των δικαιωμάτων των γυναικών στην Ελλάδα.

Στην πράξη, ο αναχρονιστικός αυτός νόμος λειτουργούσε ως εργαλείο κοινωνικής κατακραυγής και έπληττε δυσανάλογα τις γυναίκες.

Η δημοσίευση του Νόμου 1272/82 στο ΦΕΚ έκλεισε οριστικά μια σκοτεινή σελίδα του ελληνικού ποινικού δικαίου, ευθυγραμμίζοντας την ελληνική κοινωνία με τις σύγχρονες αρχές της ισότητας των φύλων.

Αρετή Δαγιάση