Η Συμβολή του Εθελοντισμού στην Ανάπτυξη Γεωγραφικά Απομονωμένων Προορισμών όπως ο Αη Στράτης!

Με αφορμή τις φετινές δράσεις του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών για την καταπολέμηση της ακρίδας στον Αη Στράτη στο πλαίσιο της τριμερούς σύμβασης με την Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου και το Δήμο Αγίου Ευστρατίου, το LimnosReport συνομιλήσε με τον Κο Αθανάσιο Τάτση, Αξιωματικό της Πολεμικής Αεροπορίας, που συμμετέχει εθελοντικά στις δράσεις αυτές του Πανεπιστημίου.

LR : Κε Τάτση, καταρχήν σας ευχαριστούμε για την συζήτηση που διεξάγουμε επ’ ευκαιρίας της παρουσίας σας στον Αη Στράτη για την καταπολέμηση της ακρίδα. Πείτε μας, τί ήταν αυτό που παρακίνησε έναν Αξιωματικό της Πολεμικής Αεροπορίας να ασχοληθεί με τα ζητήματα που αντιμετωπίζει ο Αη Στράτης; Έχετε καταγωγή ή άλλη σχέση με το νησί;

Τάτσης.: Καταρχήν, να σας ευχαριστήσω για την πρόσκληση. Όχι, δεν έχω καταγωγή ή άλλη σχέση με τον Άγιο Ευστράτιο, ωστόσο, αφορμή για την ενασχόληση με τα ζητήματα του νησιού αποτέλεσε το Διεπιστημονικό Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «Περιβάλλον και Ανάπτυξη» του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, το οποίο η Πολεμική Αεροπορία μου έδωσε την άδεια να παρακολουθήσω. Στο πλαίσιο του εν λόγω μεταπτυχιακού, το οποίο πραγματεύεται ζητήματα ανάπτυξης και περιβάλλοντος με ιδιαίτερη ευαισθησία στις ορεινές ή νησιωτικές απομονωμένες περιοχές της χώρας, συμμετείχα στο 8^ο Διεπιστημονικό Διαπανεπιστημιακό Συνέδριο του Ε.Μ.Π. με θεματολογία «Η Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη των Ορεινών και των Γεωγραφικά Απομονωμένων Περιοχών» που διεξήχθη τον Σεπτέμβριο του 2016 στο Μέτσοβο. Στο συνέδριο αυτό παρουσίασα εργασία σχετικά με τα ιστορικά γεγονότα του 20^ου αιώνα που καθόρισαν την σημερινή πραγματικότητα του Αη Στράτη, ενώ ανέφερα προκλήσεις κι προοπτικές του σήμερα για την ολοκληρωμένη ανάπτυξή του. Μια παρουσίαση με ιδιαίτερα θετική απήχηση στην επιστημονική κοινότητα που αποτέλεσε την αφορμή να αντιληφθώ τα σημαντικά προβλήματα που αντιμετωπίζει το νησί, προβλήματα που καλούνται να αντιμετωπίσουν όλοι οι γεωγραφικά απομονωμένοι προορισμοί της χώρας, τα οποία, αναμφισβήτητα, έχουν οξυνθεί την τρέχουσα περίοδο της πολυδιάστατης κρίσης που διανύουμε. Και αυτό ήταν μόνο η αρχή. Στην συνέχεια, αποφάσισα να εμβαθύνω στα ζητήματα ανάπτυξης του Αγίου Ευστρατίου, εκπονώντας διπλωματική μεταπτυχιακή εργασία αναφορικά με τα προβλήματα, τις δυνατότητες και τις προοπτικές του νησιού.

LR : Ποια ήταν τα συμπεράσματά σας από την εκπόνηση της μεταπτυχιακής διπλωματικής σας εργασίας για τον Αη Στράτη; 

Tάτσης: Μελετώντας την σημερινή πραγματικότητα του Αη Στράτη, θα διαπιστώσει κανείς ότι, τα προβλήματα που καλείται να αντιμετωπίσει σήμερα είναι πολυδιάστατα, τα οποία αν δεν επιλυθούν, δύναται να οδηγήσουν σε περαιτέρω συρρίκνωση σε όλους τους τομείς, κάνοντας ορατό ακόμα και το ενδεχόμενο μελλοντικής ερήμωσης. Όπως αποκαλύπτει μελέτη του Πανεπιστημίου Αιγαίου το 2015 με τίτλο «Ο Άτλας των Νησιών» βασιζόμενη σε στατιστικά δεδομένα, ο Άγιος Ευστράτιος κατατάσσεται, μαζί με τα Αντικύθηρα και την Καστό, στα τρία νησιά με την μεγαλύτερη πληθυσμιακή συρρίκνωση από το 1951 έως το 2011, με την μείωση του πληθυσμού να αγγίζει το 75%. Όπως καταλαβαίνετε, καθίσταται αναγκαία η προσπάθεια αποτροπής αυτού του δυσάρεστου ενδεχομένου από όλους τους εμπλεκόμενους φορείς. Και οι λόγοι δεν είναι μόνο εθνικοί, ιστορικοί, πολιτικοί, πολιτιστικοί και άλλοι, είναι ζήτημα χρέους προς τους ανθρώπους που έχουν επιλέξει να ζουν στο νησί και προς αυτούς που επιθυμούν να διαμείνουν μόνιμα και δεν υπάρχουν οι κατάλληλες συνθήκες για να επιτευχθεί αυτό. Και αυτό είναι εφικτό, δεν είναι ουτοπικό, καθώς το νησί διακρίνεται από σημαντικές δυνατότητες που αναλύω εκτενώς στην μεταπτυχιακή μου διατριβή και οι οποίες αν αξιοποιηθούν με κατάλληλες δράσεις, δύναται να βελτιώσουν καταλυτικά την σημερινή κατάσταση και να προσδώσουν σημαντικές προοπτικές στο νησί.

LR: Με ποιο τρόπο πιστεύετε ότι μπορεί να επιτευχθεί η αντιμετώπιση των προβλημάτων και η αξιοποίηση των δυνατοτήτων του Αη Στράτη;

Tάτσης: Αντικειμενικά, οι γεωγραφικά απομονωμένοι προορισμοί, νησιωτικοί και ορεινοί, δεν έχουν βοηθηθεί ουσιαστικά ακόμη και στις περιόδους οικονομικής ανάπτυξης της χώρας, καθώς τα Επιχειρησιακά και Αναπτυξιακά προγράμματα δεν εστιάζουν στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και το δυναμικό της κάθε περιοχής, παρά εξισώνουν νησιά ή περιοχές διαφορετικών μεγεθών και δυνατοτήτων αποτελώντας, καθ’ ουσία, μια άκριτη υιοθέτηση αναχρονιστικών πολιτικών από την Ευρωπαϊκή Ένωση προς τη χώρα μας, οι οποίες μεταφέρονται αφιλτράριστες, αγνοώντας τα τοπικά δεδομένα.

Εν αντιθέσει, στο Διεπιστημονικό Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «Περιβάλλον και Ανάπτυξη» του ΕΜΠ διδαχτήκαμε ότι για την αντιμετώπιση των ουσιαστικών ζητημάτων ενός τόπου και την ανάδειξη των προοπτικών και δυνατοτήτων του, απαιτείται μια διαφορετική αναπτυξιακή προσέγγιση, η αξιοβίωτη ολοκληρωμένη ανάπτυξη. Ολοκληρωμένη γιατί οι δράσεις θα πρέπει να εστιάζουν σε όλες τις διαστάσεις της πραγματικότητας, την πολιτική, την οικονομική, την κοινωνική, την πολιτισμική, την τεχνική/ τεχνολογική και το ολικό περιβάλλον, φυσικό και ανθρωπογενές. Μια ολιστική δηλαδή προσέγγιση και μια εστίαση στο δυναμικό και στα πλεονεκτήματα κάθε τόπου, ώστε να επιτευχθεί, κατόπιν διαβούλευσης, η ανάδειξη των ρεαλιστικών δυνατοτήτων και προοπτικών, μέσω στοχευμένων και αποτελεσματικών αναπτυξιακών δράσεων. Αξιοβίωτη γιατί η ανάπτυξη δεν εστιάζει στην οικονομική μεγέθυνση για την εξυπηρέτηση των λίγων, αλλά μια ανάπτυξη άξια να την βιώσουν όλοι οι άνθρωποι σε απόλυτη ισορροπία με το περιβάλλον.

Αυτή ακριβώς τη μεθοδολογία εφάρμοσα για τον Αη Στράτη, σε μια προσπάθεια να αντιληφθούν αυτοί που εμπλέκονται στον αναπτυξιακό σχεδιασμό του νησιού το τι πρέπει να γίνει, που πρέπει να στοχεύουν οι δράσεις, ποιες οι προαπαιτούμενες ενέργειες, ποια τα χρηματοδοτικά εργαλεία, ποιο το επιθυμητό όραμα των ανθρώπων του νησιού, κατόπιν διαβούλευσης και επιτόπιας έρευνας. Μια μεθοδολογία που δύναται να αποτελέσει οδηγό για τον αναπτυξιακό σχεδιασμό τόσο του Αη Στράτη, αλλά και όλων των γεωγραφικά απομονωμένων περιοχών, νησιωτικών και ορεινών, και όχι μόνο, της χώρας που αντιμετωπίζονται άνισα από τις οριζόντιες πολιτικές των Ευρωπαϊκών κατευθύνσεων.

LR: Τι πιστεύετε ότι θα μπορούσε να αξιοποιηθεί στον Αη Στράτη και ποια η σημασία του εθελοντισμού για τον αναπτυξιακό σχεδιασμό;

Τάτσης: Πιστεύω ακράδαντα ότι, ο Αη Στράτης έχει πολλά να προσδώσει. Έχει ιστορικό και πολιτισμικό πλούτο, άγνωστο σε πολλούς. Μια βαρύνουσας σημασίας πολιτική ιστορία που θα μπορούσε να μετουσιώσει την φήμη του από τόπο εκτόπισης σε τόπο του αγώνα για κοινωνική δικαιοσύνη. Έχει φυσικό πλούτο, χερσαίο και θαλάσσιο, διακρίνεται από σημαντικό ηλιακό και αιολικό δυναμικό, ενδείκνυται για την ανάπτυξη εναλλακτικών μορφών τουρισμού, έχει ανθρώπους που αγαπούν το νησί. Υφίστανται δυνατότητες σε κάθε διάσταση της πραγματικότητας που πρέπει να εργαστούν όλοι για να αναδειχθούν. Δεν αρκούν μόνο οι προσπάθειες της Περιφέρειας ή της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, οι οποίες καλούνται να αντιμετωπίσουν σημαντικά προβλήματα, όπως η υποστελέχωση και οι περικοπές κονδυλίων. Απαιτείται και η ενεργοποίηση από την βάση, από τις τοπικές κοινωνίες και η συνεισφορά όλων, πέραν από μικροσυμφέροντα και κομματικές επιλογές, για το κοινό όφελος, το μέλλον το δικό μας αλλά και των επόμενων γενεών.

LR: Η συνεισφορά σας στην αντιμετώπιση των ακρίδων στον Αη Στράτη εντάσσεται σε αυτό το αναπτυξιακό πλαίσιο;

Τάτσης: Ακριβώς. Όπως πιθανότατα γνωρίζετε, ο Αη Στράτης την περσινή χρονιά κηρύχθηκε ακριδόπληκτος. Η μάστιγα της ακρίδας που πλήττει τα τελευταία χρόνια το νησί καταστρέφει την ιδιαίτερη χλωρίδα του, στο οποίο είναι καταγεγραμμένα, όντας ενταγμένο στο δίκτυο Natura 2000, πληθώρα αρωματικών φυτών και βοτάνων που θα μπορούσαν να προσδώσουν αναπτυξιακή προοπτική. Επιπρόσθετα, η έντονη παρουσία των ορθοπτέρων, επιδρά αρνητικά στην κτηνοτροφία που αποτελεί βασικό πυλώνα της τοπικής οικονομίας ενώ, πλήττει και την επισκεψιμότητα τους μήνες εξάρσεως του φαινομένου, με ότι αυτό συνεπάγεται στην ανάπτυξη πεζοπορικού τουρισμού ή άλλων εναλλακτικών μορφών τουρισμού. Τόσο την περσινή όσο και την φετινή χρονιά θέλησα να συνεισφέρω εθελοντικά στην προσπάθεια που υλοποιεί το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, το οποίο θα ήθελα να ευχαριστήσω θερμά για την συμμετοχή μου, επιθυμώντας να τονίσω την ανάγκη για ενεργοποίηση και εθελοντική δράση, προκειμένου να βοηθήσουμε να αντιμετωπιστεί το σοβαρό αυτό πρόβλημα που μαστίζει τον Αη Στράτη ως ένα πρώτο σημαντικό βήμα, χωρίς να είναι το μόνο αναγκαίο, προς την ανάσχεση της συρρίκνωσης και την ανάπτυξη του νησιού. Η συμμετοχή στις δράσεις, μου έδωσε την δυνατότητα να διαπιστώσω ότι σοβαρά προβλήματα μπορούν να περιοριστούν με ομαδικότητα και συλλογικότητα.

Καταπολέμηση των ακρίδων στον Άη Στράτη, 2018

LR : Αυτός ήταν ο λόγος που ο Σύλλογος των Απανταχού Αγιοευστρατιτών «Ο Άγιος Ευστράτιος» σας βράβευσε για την προσφορά σας στην ανάδειξη του νησιού; 

Τάτσης: Πράγματι, ο Σύλλογος μου έκανε την τιμή να με βραβεύσει για την προσπάθεια αυτή, καθώς και για την εκπόνηση της διπλωματικής μεταπτυχιακής μου εργασίας σχετικά με το νησί. Και αν άνθρωποι που δεν έχουν σχέση με το νησί, βάζουν ένα πολύ μικρό λιθαράκι με την εθελοντική τους συνεισφορά, φανταστείτε τι μπορούν να κάνουν οι άνθρωποι του νησιού, κάτοικοι και μη, αν ενεργοποιηθούν ουσιαστικά και συνεργαστούν για το κοινό τους όφελος και το μέλλον του Αη Στράτη…

Απονομή Τιμητικής Πλακέτας στον Κο Τάτση Αθ., 2018

LR: Σας ευχαριστούμε πολύ Κε Τάτση για την εποικοδομητική συζήτηση και να ευχηθολυμε καλή συνέχεια στο έργο σας. 

Tάτσης: Εγώ σας ευχαριστώ ιδιαίτερα Κα Ταραράκη. Να είστε καλά και ότι επιθυμείτε.

Η διπλωματική εργασία του Κου Τάτση για τον Αη Στράτη και τις προοπτικές ανάπτυξής του είναι διαθέσιμη στο ιδρυματικό αποθετήριο του ΕΜΠ στο κάτωθι link: http://dspace.lib.ntua.gr/handle/123456789/45791?show=full, ενώ η εργασία του για το 8^ο Διεπιστημονικό Διαπανεπιστημιακό Συνέδριο του Ε.Μ.Π. με θεματολογία «Η Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη των Ορεινών και των Γεωγραφικά Απομονωμένων Περιοχών» στο κάτωθι: http://mirc.ntua.gr/8th_conference/ergasies/44_TATSHS_ATHANASIOS.pdf 

Ρεπορτάζ Νατάσα Ταραράκη