Οι ενήλικες μιλούν συχνά για το παιχνίδι σαν να είναι μία ανάπαυλα από τη σοβαρή μάθηση, αλλά για τα παιδιά το παιχνίδι είναι πραγματικά σοβαρή μάθηση (Rogers). Η λέξη παιχνίδι, άλλωστε, μέσα της φέρει πολλά νοήματα. Θα μπορούσαμε να ορίσουμε γενικά το παιχνίδι ως μία εσωτερικά υποκινούμενη διεργασία που στόχο έχει να προκαλέσει ευχαρίστηση στο παιδί. Ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών (1989) προσδιόρισε το παιχνίδι ως παγκόσμιο δικαίωμα όλων των παιδιών.
Η ανάγκη για παιχνίδι είναι έμφυτη στον άνθρωπο. Εμφανίζεται αρχικά περίπου στην ηλικία των 6 μηνών και περνάει από διάφορα στάδια εξέλιξης. Το παιχνίδι είναι μία φυσική και ευχάριστη διαδικασία, απολύτως απαραίτητη για την υγιή ανάπτυξη κάθε παιδιού (Begley, 1997). Είναι η κοινωνική συνθήκη εκείνη που δίνει την ευκαιρία στο παιδί, από πρώιμο αναπτυξιακό στάδιο, να έρθει σε επαφή με άλλους ανθρώπους.
Tα παιδιά παίζοντας παρατηρούν, ακούν, εξερευνούν, μιμούνται, δημιουργούν, και εκφράζονται. Το παιχνίδι τους έχει παγκόσμια γλώσσα και ενώνει παιδιά απ’ όλα τα μέρη του κόσμου. Πραγματοποιείται για να απολαύσει το παιδί το αποτέλεσμα που φέρουν πολλές αυθόρμητες δράσεις και όχι για να εκπληρώσει κάποιο συγκεκριμένο σκοπό. Το παιχνίδι είναι καθοδηγούμενο από το ίδιο το παιδί που το επιλέγει. Συχνά οι πράξεις των παιδιών στο παιχνίδι είναι μεγαλοποιημένες και περιέχουν μια υπερβολή, αλλά αυτό είναι φυσιολογικό, καθώς αποτελούν μία αναπαράσταση της πραγματικότητας, όπως την αντιλαμβάνονται τα παιδιά. Το παιχνίδι είναι ο τρόπος των παιδιών να ανακαλύψουν και να κατανοήσουν τον κόσμο γύρω τους, με την βοήθεια των αισθήσεών τους.
Χαρακτηριστικά παιχνιδιού:
Είναι ευχάριστο και αυξάνει την ντοπαμίνη.
Είναι γεμάτο νόημα και δημιουργεί συνδέσεις.
Είναι ενεργητικό και ενισχύει την εισροή πληροφοριών.
Είναι επαναλαμβανόμενο και ενισχύει τη βιωματική μνήμη.
Είναι κοινωνικά εμποτισμένο και προάγει τη κοινωνική γνώση & τη ψυχοσυναισθηματική ωρίμανση.
Ψυχοσυναισθηματική ανάπτυξη
Οι επιστήμονες έχουν πραγματοποιήσει πολυάριθμες μελέτες για το παιχνίδι στα ζώα, προσπαθώντας να καταλάβουν την εξελικτική του λειτουργία. Έχει παρατηρηθεί πως όλα τα υγιή θηλαστικά στον πλανήτη παίζουν (Fagen in Angier, 1992). Τα πρώιμα παιχνίδια τους έχουν στόχο να τα προετοιμάσουν για την ενηλικίωση τους και τους βοηθούν στην προσπάθεια τους να διαχειριστούν το άγχος.
To ίδιο συμβαίνει και με τα παιδιά. Το ελεύθερο παιχνίδι τους διδάσκει να είναι λιγότερο αγχώδη και να είναι ανθεκτικά ψυχικά. Η ικανότητα του ανθρώπου να διαχειρίζεται αγχογόνες καταστάσεις βελτιώνεται συστηματικά μέσα από το παιχνίδι και σταδιακά καταφέρνει να έρχεται αντιμέτωπος με ολοένα και με πιο δύσκολες συνθήκες. Η ψυχική ανθεκτικότητα δεν καλλιεργείται αποφεύγοντας αγχογόνες καταστάσεις, αλλά μαθαίνοντας τη σωστή διαχείρισή τους.
Η στέρηση του παιχνιδιού οδηγεί σε παρεκκλίνουσες συμπεριφορές (Brown, 1994). Θα μπορούσε να συνδεθεί με φτωχές κινητικές δεξιότητες, χαμηλά επίπεδα φυσικής δραστηριότητας, μειωμένη ικανότητα διαχείρισης στρεσογόνων καταστάσεων, μειωμένες κοινωνικές δεξιότητες, οι οποίες είναι πιθανό να οδηγήσουν σε δυσκολίες διαχείρισης κοινωνικών καταστάσεων.
Παιχνίδι & αλληλεπίδραση
Κατά τη βρεφική ηλικία το πρώτο παιχνίδι αποτελεί “ο σημαντικός άλλος”, δηλαδή ο βασικός φροντιστής που ανταποκρίνεται στις ανάγκες του βρέφους (Bornstein & Baumwell, 2001). Συνήθως, αυτό τον ρόλο τον έχει η μητέρα. Είναι εκείνη που δείχνει στο βρέφος ότι είναι διαθέσιμη για επικοινωνία μαζί του. Το βρέφος διαθέτει ενδογενές κίνητρο για να την παρατηρεί και να διατηρεί βλεμματική επαφή μαζί της. Βρίσκεται σε εγρήγορση και παίρνει πρωτοβουλίες για να αλληλεπιδράσει.
Όσο το βρέφος αναπτύσσεται και οι αντιδράσεις του γίνονται όλο και πιο σύνθετες, η μητέρα το ενθαρρύνει να συνεχίσει να επικοινωνεί και να εξελίσσεται. Ανταποκρίνεται στο κάλεσμά του και λειτουργεί ως επικοινωνιακό και γλωσσικό μοντέλο. Ο χρόνος του παιχνιδιού ανάμεσα στη μητέρα και το βρέφος δημιουργεί ένα πλαίσιο, για να βρίσκονται και οι δύο στο ίδιο σημείο, την ίδια στιγμή και να επικοινωνούν απερίσπαστοι.
Αν υπάρχει παιχνίδι θα έρθει και η γλώσσα, όμως αν δεν υπάρχει παιχνίδι δεν υπάρχει ούτε γλώσσα. Το παιχνίδι είναι πάντα ένα βήμα μπροστά από την ομιλία και αποτελεί αναμφισβήτητα τη γλώσσα των παιδιών. Τα παιδιά δεν είναι έτοιμα αναπτυξιακά πριν την έναρξη των σχολικών τους χρόνων για οποιαδήποτε μορφή δομημένης δραστηριότητας και το μόνο που ξέρουν να κάνουν είναι να παίζουν.
Παιχνίδι & γλωσσική ανάπτυξη
Η κοινωνική αλληλεπίδραση που περικλείεται στο παιχνίδι από μόνη της ξεκινά να χτίζει τη γλωσσική ανάπτυξη. Η συντροφικότητα στο παιχνίδι ενθαρρύνει τη χρήση της γλώσσας. Επίσης, αρκετές μορφές παιχνιδιού περιέχουν συμβολική σκέψη. Όταν τα παιδιά παίζουν μαζί και είναι αφοσιωμένα στο κοινό τους ενδιαφέρον, μαθαίνουν τη γλώσσα αβίαστα. Το ίδιο το παιχνίδι περιλαμβάνει ένα πλαίσιο, δηλαδή μία κοινωνική συνθήκη, μέσα στην οποία συμβαίνουν πράγματα. Αναδύονται έτσι η πραγματολογία και η σημασιολογία στο λόγου του παιδιού.
Το παιχνίδι ενσωματώνει όλα τα χαρακτηριστικά των προγλωσσικών δεξιοτήτων, που είναι απαραίτητες για την εκμάθηση της γλώσσας. Είναι αναπαραστατικό, όπως και η γλώσσα. Όμως, ο κώδικας της γλώσσας είναι πολύ πιο αφηρημένος και περνάει μέσα από κινητικές δράσεις, ενώ το παιχνίδι έχει ενσωματωμένες χειρομορφές. Οι εμπειρίες της γλώσσας προκύπτουν από την επαφή με τους άλλους ανθρώπους και επιτρέπουν στο παιδί να εξερευνήσει το παιχνίδι και να κοινωνικοποιηθεί.
Παιχνίδι & ψυχοσυναισθηματική ανάπτυξη
Μέσα από το παιχνίδι το παιδί έχει την δυνατότητα να καλλιεργήσει με τρόπο προσιτό σε αυτό, από μικρή ακόμη ηλικία, όλες εκείνες τις ηθικές αξίες που είναι απαραίτητες για την μετέπειτα κοινωνική του προσαρμογή. Για παράδειγμα, η υπομονή στο να περιμένει τη σειρά του, η υποχώρηση όταν δεν μπορεί να έχει αυτό που θέλει, ο σεβασμός προς τους φίλους του, η συμβίωση με τους άλλους την ώρα του παιχνιδιού μέσα στα επιτρεπτά όρια. Μαθαίνει, δηλαδή, έννοιες όπως : η συνεργασία, το μοίρασμα, η αυτοπειθαρχία και η εκτίμηση.
Όταν ο γονέας παρευρίσκεται ή ακόμη καλύτερα συμμετέχει στα κατευθυνόμενα από το παιδί παιχνίδια, ενισχύεται η ανάπτυξη ισχυρών δεσμών και η ουσιαστική επικοινωνία ανάμεσα στα μέλη της οικογένειας, Προσφέροντας στο παιδιί την ευκαιρία να είναι δημιουργικό, αυξάνεται η αυτοπεποίθηση του και αισθάνεται υπερήφανο για την εφευρετικότητα και τα κατορθώματά του.
Συμμετοχή γονέων στο παιχνίδι
Τα παιδιά απολαμβάνουν πραγματικά να παίζουν με τη μαμά – τον μπαμπά -την γιαγιά και τον παππού, κ.ά. Για να δημιουργήσετε ευνοικές συνθήκες παιχνιδιού, ξεκινήστε πρώτα απ’ όλα να παρατηρείτε το παιδί με σκοπό να εντοπίσετε ακριβώς το σημείο εκείνο όπου πραγματώνει παιχνίδι με άνεση. Προσπαθήστε να μη δίνετε δικές σας ιδέες και επιλέξτε το μη καθοδηγούμενο παιχνίδι που δεν έχει καθοδηγητικό χαρακτήρα. Μιμηθείτε ο,τι αναπαριστά το παιδί χωρίς συγκεκριμένες προσδοκίες. Επιβραβεύστε την προσπάθεια του, ανεξαρτήτως αποτελέσματος. Πλαισιώστε το παιχνίδι του και κάντε το να έχει νόημα. Τροποποιήστε την ήδη υπάρχουσα συνθήκη, παραφράζοντας λεκτικά ή μη λεκτικά όσα κάνει. Επεκτείνετε προσθέτωντας κάτι νέο, έστω και μικρό, σε αυτό που ήδη έχει σκεφτεί. Γίνετε εσείς το μοντέλο επικοινωνίας και γλώσσας και λειτουργήστε ως παράδειγμα προς μίμηση. Δείξτε κατανόηση ακόμη και αν επαναλαμβάνει ή επιμένει σε ίδιες για ιδέες ή επιλογές.
Είναι βοηθητικά:
Παιχνίδια που ενθαρρύνουν τα παιδιά να μιμηθούν την πραγματική ζωή. Σετ παιχνιδιών με φιγούρες, κουζινικά, σερβίτσια τσαγιού, ιατρικά εργαλεία ή τηλέφωνα, ρούχα για μεταμφιέσεις, κ.ά βοηθούν τα παιδιά να μάθουν τον κόσμο γύρω τους προσαρμόζοντάς τον στο δικό τους επίπεδο.
Μπάλες: Το παιχνίδι με τις μπάλες κάθε μεγέθους βοηθά τα παιδιά να βελτιώσουν τον κινητικό και οπτικο-κινητικό συντονισμό τους. Επίσης, είναι ιδανικό για κοινωνικές επαφές, καθώς τα βοηθά να μάθουν να κερδίζουν, να χάνουν και να περιμένουν τη σειρά τους για να παίξουν.
Μουσική: Στα παιδιά αρέσει πολύ να τραγουδούν και να χορεύουν στους ρυθμούς της μουσικής. Τα τραγούδια που συνοδεύονται από διάφορες κινήσεις είναι ιδιαίτερα σημαντικά, καθώς βελτιώνουν το συντονισμό, διεγείρουν τη μνήμη και ενισχύουν την κοινωνικότητα.
Βιβλία:Τα παιδιά πρέπει να έχουν πρόσβαση σε βιβλία. Ακόμα κι όταν προσποιούνται απλώς ότι διαβάζουν, εξασκούν αυθόρμητα τη φαντασία και τις δεξιότητες που προηγούνται της ανάγνωσης.
Παιχνίδια που απαιτούν την επίλυση προβλήματος: Παιχνίδια με σχήματα και παζλ βοηθούν τα παιδιά να αναπτύξουν τις δεξιότητες συγκέντρωσης και επίλυσης προβλήματος.
Παιχνίδια που ενθαρρύνουν τη δημιουργικότητα: Τα παιδιά αγαπούν τις ξυλομπογιές, τα χρώματα, τα πινέλα, την πλαστελίνη και τα τουβλάκια που είναι ιδανικά για να εξασκούν τη φαντασία και τις κινητικές τους δεξιότητες.
Το καλοκαίρι είναι εδώ και αποτελεί την ιδανική εποχή, για να περάσετε ευχάριστο και ποιοτικό χρόνο με το παιδί σας,
παίζοντας!
Περιοχή Τσας, Μύρινα.
Tηλέφωνο επικοινωνίας 6951771098.
Fb: Έλενα Ανεστοπούλου Λογοθεραπεία,
Ειδήσεις Σήμερα:
Ακολουθήστε το LimnosReport.gr - στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις από την Λήμνο το Βόρειο Αιγαίο, όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο.
