Ο φάρος της Πλάκας: Ορόσημο στο βορειοανατολικό Αιγαίο (φωτογραφίες+βίντεο)

ΠΛΑΚΑ, ΛΗΜΝΟΣ. Πληθώρα πραγματικών ιστοριών, αλλά και ουκ ολίγες μυθοπλασίες, που έδωσαν έναυσμα για διηγήματα και συγγράματα, συνθέτουν τις ιστορίες των φάρων, ειδικά στην Ελλάδα, ένα κράτος συνδεδεμένο με τη θάλασσα και τη ναυτοσύνη για αιώνες.

Το όνομα «φάρος» συνδέεται άμεσα με τον πρώτο πυρσοφόρο πύργο που χτίστηκε στο αιγυπτιακό νησί Φάρος από το μεγάλο αρχιτέκτονα των ελληνιστικών χρόνων Σώστρατο, αναφέρεται στο εξειδικευμένο faroi.com. Το εν λόγω νησί βρίσκεται στα ανατολικά του λιμανιού της Αλεξάνδρειας κι από τότε όλοι οι φάροι πήραν την ονομασία αυτού του ομώνυμου νησιού.

Σύμφωνα με το μύθο, επισημάνει το σχετικό άρθρο, όταν έδυε ο ήλιος, έβγαινε στο νησί ο Πρωτέας, αιγύπτιος υπηρέτης του Ποσειδώνα, που γνώριζε όλα τα βάθη της θάλασσας. Η λειτουργία του πρώτου φάρου τελείωσε για πάντα το 1303, όταν κατακερματίστηκε από μεγάλο σεισμό.

Ενας από τους σημαντικότερους φάρους στην Ελλάδα, βρίσκεται στο βορειοανατολικό Αιγαίο, κοντά στο χωριό Πλάκα της Λήμνου σε ιδιαίτερα στρατηγική θέση. Aπέχει 11 ναυτικά μίλια από την Ίμβρο και ελάχιστα από τα Δαρδανέλια.

Οι φάροι, «ζωντανά μουσεία» της ναυτικής μας παράδοσης, δεν είναι όλοι επισκέψιμοι από τους πολίτες, καθώς στην πλειοψηφία τους ανήκουν στο Πολεμικό Ναυτικό της χώρας.

Εξαίρεση αποτελεί μία ημέρα κάθε χρόνο, η τρίτη Κυριακή του Αυγούστου η οποία από το 2003, αποτελεί την Παγκόσμια Ημέρα Φάρων. Καθιερώθηκε με πρωτοβουλία της Διεθνούς Ενωσης Φαροφυλάκων και σκοπός της είναι η ενημέρωση των πολιτών για τη σημασία των φάρων και των υπόλοιπων ναυτικών βοηθημάτων στη ναυσιπλοία, αλλά και η προβολή του έργου που επιτελούν οι φαροφύλακες, συχνά κάτω από δύσκολες συνθήκες.

Την ημέρα αυτή οι φάροι είναι ανοιχτοί για το κοινό, με την πραγματοποίηση διάφορων εκδηλώσεων. Με την ευκαιρία αυτή, ο «Ε.Κ.» επισκέφτηκε και περιηγήθηκε στον σημαντικότατο φάρο της Πλάκας, από τον κελευστή φαροφύλακα, Θεοφάνη Πινάκη.

Στα βόρεια του φάρου αυτού, είναι η Σαμοθράκη, σε απόσταση 22 ναυτικών μιλίων. Δυτικά είναι η νήσος Σιδερίτης, Σεργίτσι για τους ντόπιους, και το ύψωμα Βίγλα. «Απέναντι», ανατολικά είναι η νήσος Ιμβρος (11 ν.μ.), ενώ λίγο νοτιότερα είναι τα Δαρδανέλια. Ακόμη πιο νότια στα 34 ν.μ. είναι η Τένεδος.

Ο φάρος της Πλάκας, όπως είπε ο κ. Πινάκης είναι ο 2ος κεντρικότερος στην Ελλάδα από Βορρά προς Νότο. Φεύγοντας τα πλοία από την Αλεξανδρούπολη, περνώντας τη Σαμοθράκη, αμέσως το πρώτο φως που συναντούσαν ήταν ο φάρος της Πλάκας.

Ο κελευστής φαροφύλακας, διηγήθηκε το ιστορικό του φάρου, σε εκατοντάδες κατοίκους και επισκέπτες της Λήμνου, οι οποίοι δεν έχασαν την ευκαιρία και επισκέφτηκαν το ιστορικό αυτό κτίριο την Παγκόσμια Ημέρα Φάρων.

Η ενημέρωση γινόταν ανά δέκα περίπου άτομα και στη συνέχεια μικροί και μεγάλοι ανέβαιναν τα 100 σχεδόν σκαλιά έως την κορυφή προσεκτικά και με τάξη.

Ακρα Πλάκας, είναι το όνομα του κάβου, από όπου πήρε και το όνομά του ο φάρος. Πρόκειται για το βορειοανατολικότερο άκρο της Λήμνου. Η κατασκευή του φάρου έγινε το 1908 από Γάλλους, όταν το νησί ήταν ακόμη υπό Οθωμανική κατοχή (η απελευθέρωση έγινε το 1912). Το 1894 είχε γίνει μία πιο μικρή κατασκευή που «χτυπά» 45 μοίρες νοτιοανατολικά της προς την περιοχή Μέθωνες ή αλλιώς Χρυσή. Είναι μία βυθισμένη πολιτεία στο ακριτικό νησί.

Ο,τι πλοίο έχει βύθισμα πάνω από 4 μέτρα δεν μπορούσε να κάνει διέλευση πιο κοντά από τα 9 ναυτικά μίλια… Εκείνη την εποχή το εμπόριο το είχαν οι Αγγλοι και οι Γάλλοι, οι οποίοι ανά την Ελλάδα έφτιαξαν και τους φάρους.

Ανά 20-30 μίλια υπήρχε σημείο αναφοράς κάποιος φάρος. Ενα καράβι που ταξίδευε ήξερε ο καπετάνιος ότι σε «τόση ώρα που ταξιδεύω πρέπει να δω φως», κάποιο φάρο. Την εποχή εκείνη έπαιζαν πολύ σημαντικό ρόλο τα φανάρια, τώρα στην εποχή που έχουμε τα gps και τα ραντάρ δεν παίζουν τόσο μεγάλο ρόλο, αλλά δεν παύουν να είναι ό,τι πιο ζωντανό έχουμε στη ναυτική μας παράδοση και την κληρονομιά μας.

Μέχρι το 1981 ο φάρος δούλεψε με φωτιστικό πετρέλαιο… Κάθε 1,5 ώρα έπρεπε να ξυπνάνε οι φαροφύλακες. Ο ένας να συμπληρώνει αέρα από την τρόμπα και ο άλλος να πηγαίνει επάνω για να ρυθμίζει το φως.

Επειτα όταν έφτασε το ρεύμα τον έκαναν ηλεκτροφάρο. Ειχαν ωστόσο πρόβλημα με τις διακοπές στην ηλεκτροδότηση και τη δεκαετία του ’90 τον μετέτρεψαν σε ηλιακό.

Εβαλαν μπαταρίες και έναν μηχανισμό μικρότερο. Αντί για 28 ν.μ. «χτυπά» 20-18 ν.μ. Αλλά δε σβήνει σχεδόν ποτέ. Γιατί και το ρεύμα να κοπεί δουλεύει μόνος του για 4 μέρες.

Αν δε, το ρεύμα δεν επανέλθει μέσα σε αυτό το διάστημα με ένα πάνελ ηλιακό μπορεί να δουλέψει για μία ζωή.

Διαδρομή για τον φάρο της Πλάκας

Για να φτάσει κανείς εκεί αρκεί να ακολουθήσει το κεντρικό οδικό δίκτυο από τη Μύρινα, την πρωτεύουσα του νησιού. Υπάρχει ασφαλτωμένος δρόμος έως και 3,5 χλμ. μετά το χωριό Πλάκα (απόσταση περί τα 45 χλμ. από τη Μύρινα) με τα τελευταία 2,5 χλμ. χωματόδρομο. Πριν φτάσει κανείς στο χωριό Πλάκα, θα δει στα δεξιά του και την περίφημη λίμνη Αλυκή της Λήμνου.

Ο χωματόδρομος προς τον φάρο είναι προσπελάσιμος με Ι.Χ κατά τη διάρκεια των καλοκαιρινών μηνών. Ο φάρος είναι περιφραγμένος με συρματόπλεγμα ύψους 2,5 μ. Έξω από την περίφραξη υπάρχει παρκινγκ και γκαράζ.

Από την μεριά της θάλασσας υπάρχει γκρεμός, όμως η υπόλοιπη περιοχή γύρω από τον φάρο είναι ομαλή και βατή. Η κοντινότερη αμμουδιά/παραλία κατάλληλη για μικρά παιδιά βρίσκεται σε απόσταση 2,5 χλμ. Η παροχή ρεύματος γίνεται μέσω του δικτύου ΔΕΗ της νήσου ενώ η ύδρευση από δεξαμενή όμβριων υδάτων. Το κτήριο του φάρου έχει χαρακτηριστεί ως Ιστορικό Διατηρητέο Μνημείο (ΦΕΚ1371/Β/18-10-2001). ΣΤΙΓΜΑ ΦΑΡΟΥ:40° 2’5.94″N 25°26’43.70″E, αναφέρεται στην ιστοσελίδα του Πολεμικού Ναυτικού.

Ιστορικό και Ανάπτυξη Φαρικού Δικτύου

Σύμφωνα με την ίδια ιστοσελίδα, η πρώτη αναφορά σε φωτοβόλο ναυτιλιακό βοήθημα περιέχεται στο Ομηρικό έπος και δικαιολογεί την χρήση ναυτιλιακών πυρσών στις ελληνικές θάλασσες από την αρχαιότητα. Ορόσημο των παγκόσμιων φάρων και φανών είναι ο περίφημος Φάρος της Αλεξάνδρειας κατασκευασμένος στο νησί Φάρος βορειοδυτικά της πόλης.

Κατασκευάσθηκε τον 3ο αιώνα (296-280) π.χ. από τον αρχιτέκτονα Σώστρατο του Δεξιφάνους.Η ανέγερση του φάρου ξεκίνησε υπό την βασιλεία του Πτολεμαίου Α΄του Σωτήρα και ολοκληρώθηκε από τον διάδοχο του Πτολεμαίο Β΄ τον Φιλάδελφο.

Το ύψος του πύργου ήταν 156,9 μέτρα και το καθίστα το υψηλότερο κτίσμα της αρχαιότητος, η φωτοβολία του ήταν 30 ναυτικά μίλια, και κατά την διάρκεια της ημέρας, αναδύετο πυκνός καπνός που βοηθούσε τα πλοία να χαράξουν πορεία στο λιμάνι της Αλεξάνδρειας.

Καταστράφηκε το 1303 ύστερα από ισχυρό σεισμό που έπληξε την περιοχή. Από τα ερείπια του φάρου αναγέρθηκε στη θέση του το φρούριο TabiyatQayt-bay ή Bourdj- az-Zafar. Οι πυρσοί στους αρχαίους και βυζαντινούς χρόνους ήταν κυλινδρικοί ή πυραμιδοειδής πύργοι που στην κορυφή τους έκαιγαν φωτιές (οι λεγόμενοι πυρσοί ανοικτής φλόγας).

Απομεινάρι τέτοιας κατασκευής είναι η βάση του Φάρου των Χανίων που στη συνεχεία οι Οθωμανοί ανέγειραν τον υπόλοιπο πύργο που εξακολουθεί να υπάρχει μέχρι σήμερα.

Στα χρόνια της τουρκοκρατίας λειτουργούν λίγοι πυρσοί κυρίως στις εισόδους των μεγάλων εμπορικών λιμένων. Οι πυρσοί αυτοί ήταν λυχνίες με φυτίλι τις οποίες τοποθετούσαν στην κορυφή πύργων των οχυρώσεων των λιμένων η σε ικριώματα και η χρήση τους ήταν να προσδιορίζουν την είσοδο των λιμένων.

Ο πρώτος πυρσός ανάβει στην πρωτεύουσα του νεοσύστατου Ελληνικού κράτους Αίγινα το 1829 στην είσοδο του λιμένα της δίπλα στο εκκλησάκι του Άγιου Νικολάου του Θαλασσινού.

Ακολουθούν οι πυρσοί των Σπετσών και της Κέας (1831) .Οι πρώτοι πυρσοί λειτουργούν όχι με μέριμνα του κράτους αλλά των τοπικών λιμενικών αρχών. Το 1834 κατασκευάζετε ο Φάρος Γάιδαρος Σύρου. Από το 1848 οι φάροι και φανοί συντηρούνται με μέριμνα του κράτους παράλληλα προσθέτονται 2 νέοι πυρσοί στο λιμάνι του Πειραιά, οι πυρσοί Πυροβολείο και Θεμιστοκλέους.

Όμως οι παλαιότεροι φάροι που κατασκευάστηκαν στον ελλαδικό χώρο ήταν οι φάροι της Ιονίου Επτανησιακής Πολιτείας (κάστρο Κέρκυρας 1822, Βαρδιάνοι 1824, Λευκίμη 1825 Λάκκα 1825 Μαντόνας 1825) και άλλοι 9 φανοί που κατασκευάστηκαν από τους Άγγλους, οι οποίοι ενσωματώθηκαν στο ελληνικό φαρικό δίκτυο με την ένωση της Ιονίου Επτανησιακής Πολιτείας με την Ελλάδα το 1864.

Ως το 1882 το φαρικό δίκτυο αριθμούσε 40 φάρους και φανούς. Παρατηρήθηκε όμως ότι οι νέοι φάροι τοποθετήθηκαν σε σημεία κατόπιν υποδείξεως ντόπιων ναυτικών και φορέων χωρίς να λάβουν υπόψη τους τις ανάγκες της διεθνής ναυτιλίας.

Έτσι το 1887 με τον νόμο ΑΥΠΒ συγκροτείται «Περί συστάσεως ταμείου Φάρων» και ορίζει «Ειδικής επί των Φάρων Επιτροπή» από τους:

Υπουργό Ναυτικών Γ.Θεωτόκη, τον Υποναύαρχο Μ. Καναρη, τον Γάλλο Ναυαρχο Lejeun, τον αρχιμηχανικό των δημοσίων έργων της Γαλλικής αποστολής Ed.Quellenec, τον Πλοίαρχο Γ.Σταματέλλο, τους Αντιπλοιάρχους Κ.Σαχτούρη και Δ.Μιαούλη τον Υδρογράφο Πλωτάρχη Α.Μιαούλη και τον Τμηματάρχη των Φάρων Ι.Μαρκόπουλο, για την δημιουργία του Φαρικού δικτύου της Ελλάδας (Ίδρυση της Υπηρεσίας Φάρων).

Επίσης εκδίδετε ο πρώτος Φαροδείκτης των Ελληνικών παραλιών. Η επιτροπή κατάθεσε το 1889 την «ΕΚΘΕΣΙΣ ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΦΩΤΙΣΜΟΥ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΠΑΡΑΛΙΩΝ» στην ποία αναφέρεται ανάπτυξη του φαρικού δικτύου σύμφωνα με τις τότε ένδεκα γραμμές πελαγοδρομίας και τις δώδεκα γραμμές ακτοπλοΐας απαιτούμενης την κατασκευή 73 νέων πυρσών και την μετασκευή και τροποποίηση άλλων 42 από τους ήδη υπάρχοντες.

Έως το 1917 λειτουργούν 214 πυρσοί και 38 σταθεροί φανοί στις Ελληνικές ακτές μαζί με τους πυρσούς που προστεθήκαν από τις Νέες Χώρες. Στα χρόνια του μεσοπολέμου το Φαρικό δίκτυο επεκτείνετε και το έτος 1934 αριθμεί 331 πυρσούς.

Ο Β’ Παγκόσμιος πόλεμος ήταν καταστρεπτικός για το Ελληνικό φαρικό δίκτυο από τους 388 πυρσούς (206 Φάροι) απομένουν το 1945 28 (19 Φάροι). Μετά την απελευθέρωση αρχίζουν οι εργασίες αποκατάστασης του Φαρικού δικτύου. Με τον νόμο 1629 του 1951 «Περί Φάρων» ορίζετε η λειτουργία του Φαρικού δικτύου αποκλειστικά από την Διεύθυνση Φάρων (Υπηρεσία Φάρων).

Το 1955 το Φαρικό δίκτυο αριθμεί 500 πυρσούς ( 82 Φάροι). Η χαμηλή ορατότητα του Θερμαϊκού κόλπου απαιτεί την κατασκευή 3 Ραδιοφάρων που κατασκευάζονται το 1960.

Από το 1980 η Υπηρεσία Φάρων άρχισε την μελέτη και σταδιακή αντικατάσταση των παλαιών φωτιστικών μηχανισμών με σύγχρονους ηλεκτρικούς ή ηλιακούς. Ο εκσυγχρονισμός του Φαρικού δικτύου ολοκληρώθηκε το 1998.

Εξέλιξη φωτιστικών μηχανισμών

Τα φωτιστικά μηχανήματα των φάρων στις πρώτες δεκαετίες του 19ου αιώνα, αποτελούνται από συστοιχίες λυχνιών τύπου Argant δηλαδή λυχνίες με περισσότερα από ένα κυλινδρικά φιτίλια τοποθετημένες μπροστά από κύλα μεταλλικά κάτοπτρα και καύσιμο φυτικά η ζωικά έλαια.

Η απόδοση αυτών των φωτιστικών μηχανισμών ήταν αρκετά ικανοποιητική και χρησιμοποιούνταν στους περισσότερου φάρους της εποχής. Στον φάρο Γάιδαρος Σύρου είχε τοποθετηθεί τετράπλευρος μηχανισμός με τρεις λυχνίες argant σε κάθε πλευρά και μηχανισμό περιστροφής. Αυτός είναι ο πρώτος περιστροφικός φάρος στην Ελλάδα.

Η εξέλιξη των φωτιστικών μηχανημάτων οφείλετε στον Γάλλο φυσικό Augustin Fresnel o οποίος επινόησε το καταδιοπτρικό οπτικό το 1822. Κατασκεύασε ένα χιτώνιο με δυο τύπους φακών οι οποίοι είναι :

α. Οι κυψέλες που βρίσκονται στο άνω και κάτω μέρος του οπτικού και είναι μια διάταξη από πρισματικούς φακούς με σκοπό την συγκέντρωση και ευθυγράμμιση του φωτός.

β. Οι κύριοι κοίλοι φακοί που βρίσκονται στο κέντρο του οπτικού ευθυγραμμισμένοι με την λυχνία οι οποίοι ενισχύουν την φωτοβολία.

Το αποτέλεσμα της εφεύρεσης ήταν να περιορίσει την απώλεια της φωτοβολίας από την λυχνία στο 17% αντί του 87% των παλαιών κατοπτρικών μηχανισμών επιτυγχάνοντας έτσι φωτοβολίες άνω των 20ν.μ. Η πρώτη εφαρμογή του καταδιοπρικού οπτικού έγινε το 1823 στο φάρο Κορντουάν της Γαλλίας.

Οι φάροι αυτοί έκπεμπαν σταθερό φως χωρίς κάποιο χαρακτηριστικό με κίνδυνο να υπάρξει συνήχηση με κάποια άλλη πηγή φωτός και να προκληθεί ατύχημα.

O μηχανουργός Henry Lepaute το 1825 εφαρμόζει την αρχή του σφαιρορυθμιστού του Watt στον μηχανισμό περιστροφής των οπτικών δηλαδή κατασκευάζει ένα ωρολογιακό μηχανισμό που λειτουργεί με αντίβαρο και μεταδίδει περιστροφική κίνηση στο οπτικό του φάρου επιτυγχάνοντας την ακριβή περιστροφή του οπτικού και σε συνδυασμό με συγκεκριμένη διάταξη των φακών του οπτικού δημιούργησε την περιστροφή δεσμών φωτός αποκτώντας απόδοση του χαρακτηριστικού του φάρου.

Όμως η μεγάλη ώθηση στην εξέλιξη της φωτοσήμανσης είναι η εφεύρεση των αυτόματων πυρσών ασετιλίνης. Το 1910 ο Σουηδός μηχανικός Gustaf Dallen κατασκευάζει τον εκλαμπτήρα γυμνής φλόγας αερίου ασετιλίνης.

Οι μηχανισμοί αυτοί λειτουργούν εκμεταλλευόμενοι την πίεση αερίου προερχόμενη από αεριοταμιευτήρες και σε συνδυασμό δερμάτινων μεμβρανών και βαλβίδων απελευθέρωναν ποσότητα αερίου χρονικά προσδιοριζόμενη αναλόγως τον ρυθμό του χαρακτηριστικού του πυρσού το οποίο στην συνέχεια αναφλέγονταν και δημιουργούσε επαναλαμβανόμενες εκλάμψεις.

Επίσης εφεύρε την ηλιοβαλβίδα που διέκοπτε την κύρια παροχή αερίου κατά την διάρκεια της ημέρας επηρεασμένη από την ηλιακή ακτινοβολία με αποτέλεσμα μείωση της κατανάλωσης αερίου.

Οι αυτόματοι αυτοί πυρσοί είχαν φωτοβολία μέχρι 15 ν.μ., αυτονομία καύσιμης ύλης 13 μήνες και χαμηλό κόστος κατασκευής υποδοχής, εφοδιασμού και συντήρησης.

Με την εφεύρεση αυτή κέρδισε το βραβείο Nobe lτον Οκτώβριο του 1913. Στην Ελλάδα η πρώτη δοκιμή αυτομάτου πυρσού ασετιλίνης έγινε το 1912 από την Σουηδική εταιρία Casaccumulator Co Ltd(Aga) για 7 μήνες και εξακριβώθηκε η άπταιστη λειτουργία του αυτομάτου πυρσού.

Η νέα τεχνολογία αυτών τον πυρσών απαίτησε την εκπαίδευση ειδικού τεχνικού προσωπικού έτσι με τον νόμο 537 της 27 Δεκεμβρίου του 1914 καθορίζετε ειδικό τεχνικό προσωπικό (Τεχνίτες Φάρων).

Το σύστημα αυτόματων πυρσών αερίου ασετιλίνης εφαρμόστηκε από την Υπηρεσία Φάρων έως το 1998 όπου αντικαταστάθηκαν από αυτομάτους φωτοβολταϊκούς πυρσούς.

Στις αρχές του 1920 γίνετε σταδιακή αντικατάσταση των λυχνιών τύπου Argant που λειτουργούσαν στους επιτηρουμένους Φάρους με λυχνίες πυρακτώσεως ατμοποιημένου πετρελαίου πετυχαίνοντας μεγαλύτερη φωτοβολία στα ήδη υπάρχοντα οπτικά.

Το σύστημα λειτουργίας της λυχνίας ατμοποιημένου πετρελαίου αποτελούνταν από την συστοιχία αεροδόχου πετρελαιοδόχου (που περιελάμβανε το δοχείο αέρα το δοχείο πετρελαίου και μια αεραντλία) παροχικούς σωλήνες και την λυχνία πυράκτωσης της αμιάντινης φωτοβολίδας.

Η λειτουργία ήταν ως εξής. Πρώτα έπρεπε να γίνει πλήρωση του δοχείου πετρελαίου με φωτιστικό πετρέλαιο στη συνέχεια μέσω της αεραντλίας να δημιουργηθεί κατάλληλη πίεση αέρα στο δοχείο αέρος ώστε μέσω σωληνώσεων ο αέρας να παρασύρει το καύσιμο και να το οδηγήσει στον καυστήρα της λυχνίας όπου ατμοποιημένο πλέων αναφλέγονταν πυρακτώνοντας την αιμάτινη φωτοβολίδα.

Η λειτουργία των λυχνιών αυτών θυμίζει την λειτουργία των λυχνιών κάμπινγκ η λουξ σαφώς σε μεγαλύτερη κλίμακα. Μέσα στη δεκαετία του 1980 αντικαταστάθηκαν όλες οι λυχνίες ατμοποιημένου πετρελαίου με ηλεκτρικούς η φωτοβολταικούς φωτιστικούς μηχανισμούς. Σήμερα όλοι οι φωτιστικοί μηχανισμοί των φάρων και των αυτόματων πυρσών του Ελληνικού Φαρικού Δικτύου λειτουργούν με σύγχρονα φωτοβολταικά η ηλεκτρικά φωτιστικά συστήματα.

Σύντομο ιστορικό του σώματος των φαροφυλάκων

Στα πρώτα χρόνια του νεοσύστατου Ελληνικού κράτους οι φαροφύλακες προσλαμβάνονταν από τις κατά τόπους λιμενικές αρχές. Το 1880 και με τον νόμο ΩΞΔ της 20 Νοεμβρίου «περί των υπηρετούντων εις τα λιμενικάς αρχάς και εις τους φάρους και φανούς ναυτών» ετέθησαν οι πρώτες βάσεις για την ίδρυση ειδικού σώματος φαροφυλάκων από ναύτες οι οποίοι υπηρετούσαν τετραετή θητεία στους Φάρους.

Το 1887 με τον ΑΥΠΒ νόμο καταρτίσθηκε ειδικό για την Υπηρεσία των Φάρων προσωπικό (άρθρο 27) αποτελούμενο από Επιστάτες( προϊστάμενοι Φάρων) και Φύλακες (Φαροφύλακες). Από τότε οι Φαροφύλακες είναι μόνιμα στελέχη του Π.Ν. και υπάγονται διοικητικά και οργανικά στην Υπηρεσία Φάρων.

Η εργασία των φαροφυλάκων

Το αντικείμενο της ειδικότητας του Φαροφύλακα είναι η ορθή λειτουργία του φωτιστικού μηχανισμού του φάρου και η συντήρηση του κτιρίου του Φάρου. Η εργασία του φαροφύλακα κατά τα παλαιότερα χρόνια είχε πολλές δυσκολίες.

Κατά την διάρκεια της ημέρας καθάριζαν, συντηρούσαν και εφοδίαζαν με καύσιμο (φωτιστικό πετρέλαιο) το φωτιστικό μηχανισμό.

Την νύχτα εκτελούσαν φυλακή (βάρδια). Ήταν υποχρεωμένοι να βρίσκονται στον κλωβό του φάρου (θάλαμο με την εστία φωτός στην κορυφή του πύργου του φάρου) σε όλη την διάρκεια της φυλακής τους κουρδίζοντας ανά τακτά χρονικά διαστήματα την μηχανή περιστροφής του φάρου και διατηρώντας σταθερή πίεση του καυσίμου χρησιμοποιώντας μια χειροκίνητη αεραντλία.

Η εργασία αυτή ήταν επίπονη λόγο της σωματικής κούρασης και της αποπνικτική ατμόσφαιρα από την αναθυμιάσεις του πετρελαίου και την υψηλή θερμοκρασία (λόγο καύσης πετρελαίου) που πολλές φορές κατά την διάρκεια του καλοκαιριού ξεπερνούσε τους 40 βαθμούς κελσίου.

Διαβίωση στον φάρο

Το προσωπικό του φάρου συνήθως αποτελούνταν από τον προϊστάμενο του φάρου(Επιστάτη) και τρεις ή δυο φύλακες (φαροφύλακες). Παρέμεναν στον Φάρο 25 μέρες κάθε μηνά (Υπηρεσία) και μόνο 5 μέρες είχαν άδεια να απομακρυνθούν από τον Φάρο εφόσον το επέτρεπαν οι καιρικές συνθήκες.

Επειδή οι φάροι βρίσκονται σε δυσπρόσιτες περιοχές η Υπηρεσία Φάρων τους παρείχε μια λέμβο ή υποζύγιο (όνο ή ημίονο) για της μετακινήσεις τους και τον εφοδιασμό τους με τρόφιμα.

Παλαιότερα οι φαροφύλακες διέμεναν στο φάρο μαζί με τις οικογένειες τους. Σε ορισμένες περιπτώσεις ο αριθμός των ενοίκων ξεπερνούσε τα δεκαπέντε άτομα (σύζυγοι και τέκνα) με αποτέλεσμα η διαβίωση στο φάρο να γίνετε ακόμα πιο δύσκολη.

Ορολογία και άλλα χαρακτηριστικά

Σύμφωνα πάντα με το Πολεμικό Ναυτικό, πυρσός ονομάζεται, οποιοδήποτε ναυτιλιακό βοήθημα που εκπέμπει διακριτικό φώς και επισημαίνει προκαθορισμένο γεωγραφικό σημείο.

Φάρο ονομάζουμε τον πυρσό που χρησιμεύει στην πελαγοδρομία, την προσγείωση και την ακτοπλοΐα. Φανό ονομάζουμε τον πυρσό που χρησιμεύει ακτοπλοΐα, στην ένδειξη εισόδων όρμων, λιμένων και διαύλων καθώς και στην ένδειξη κεφαλής προβλητών ή κρηπιδωμάτων.

Φωτοσημαντήρα ονομάζουμε τον πυρσό που είναι τοποθετημένος σε αγκυροβολημένο σημαντήρα. Χαρακτηριστικό ενός πυρσού, είναι η χαρακτηριστική διαδοχική διάταξη των φάσεων φωτός και σκότους (το σκότος πάντα είναι υπογραμμισμένο) ή και διαφορετικών χρωμάτων φωτός για την ασφαλή αναγνώριση και διάκριση ενός πυρσού από άλλον.

Περίοδο στο χαρακτηριστικό ενός (1) πυρσού ονομάζεται η σε δευτερόλεπτα χρονική διάρκεια μέσα στην οποία αποδίδεται πλήρως το χαρακτηριστικό του πυρσού.

Εστιακό ύψος ενός (1) πυρσού ονομάζεται το ύψος, σε μέτρα, της εστίας του πυρσού πάνω από τη Μέση Στάθμη Θάλασσας (Μ.Σ.Θ.), ως θέση της εστίας λαμβάνεται το μέσον του υαλοστασίου.

Ονομαστική φωτοβολία είναι η φωτιστική φωτοβολία του πυρσού, όταν η μετεωρολογική ορατότητα είναι δέκα (10) ν. μίλια. Σταθερό χαρακτηριστικό ονομάζεται το φως το οποίο είναι συνεχές και σταθερής εντάσεως.

Ισοφασικό χαρακτηριστικό ονομάζεται το φως του οποίου η διάρκεια είναι ακριβώς ίση με την διάρκεια του σκότους (π.χ. 1+1 =2). Αναλάμπων χαρακτηριστικό ονομάζεται το φως του οποίου η συνολική διάρκεια, σε μία περίοδο, είναι μικρότερη της συνολικής διάρκειας του σκότους.

Σπινθηρίζων χαρακτηριστικό ονομάζεται το φως του οποίου ο σπινθηρισμός επαναλαμβάνεται με συνολικό αριθμό σπινθηρισμών μεγαλύτερο των πενήντα (50) και μικρότερο των ογδόντα (80) ανά λεπτό.

IALA (INTERNATIONAL ASSOCIATION OFLIGHTHOUSE AUTHORITIES), είναι ένα (1) Διεθνές Σύστημα Ναυτιλιακής Σήμανσης, με βάση το σύγχρονο υλικό ναυτιλιακής σήμανσης και την πείρα που έχει αποκτηθεί κατά καιρούς και ξεκίνησε να εφαρμόζεται στην Ελλάδα το 1982.

Οι Πλευρικές Σημάνσεις χρωματίζονται σε όλη την επιφάνειά τους με χρώμα ερυθρό ή πράσινο ανάλογα με την θέση που βρίσκεται ο κάθε πυρσός για τον εισερχόμενο σε ένα (1) λιμάνι ή δίαυλο. Το φως τους είναι ερυθρό ή πράσινο (ανάλογα με την θέση του κάθε πυρσού), φέρουν επισήματα για το ερυθρό χρώμα ένα (1) κύλινδρο και για το πράσινο χρώμα ένα (1) κώνο με κορυφή προς τα πάνω.

Οι Πλευρικές Σημάνσεις χρησιμεύουν για να υποδείξουν την αριστερή και δεξιά πλευρά της πορείας που μπορεί να ακολουθηθεί από οποιοδήποτε εισέρχεται σε ένα λιμάνι, δίαυλο κ.λ.π.

Φαροδείκτης είναι το βιβλίο που εκδίδεται από την Υδρογραφική Υπηρεσία σε συνεργασία με την Υ. Φάρων και περιέχει όλους τους πυρσούς της Ελληνικής Επικράτειας με την περιγραφή τους καθώς και όλα τα επί μέρους στοιχεία.

Ο Εθνικός Αριθμός Φάρων (Α.Ε.Φ.) αποτελείται από ψηφία εκ΄των οποίων το πρώτο καθορίζει την περιοχή που βρίσκεται ο πυρσός και τα άλλα τον αύξοντα αριθμό του πυρσού στον φαροδείκτη. Η Υπηρεσία Φάρων δεν εγκαθιστά εφοδιάζει η συντηρεί τους σταθερούς φανούς.

Πηγές: Πολεμικό Ναυτικό, faroi.com.

Το διαβάσαμε: ekirikas.com