Όλοι λίγο πολύ έχουμε ακούσει από παλιά ιστορίες για το Κοινοτικό Αγρόκτημα της Μητρόπολης…
Διαβάστε την ιστορία του, που ξεκίνησε πριν από τουλάχιστον 937 έτη, ένα στολίδι με ιστορία που πρέπει να ξανά πάρει την ζωή που του αξίζει!!!
Παραθέτουμε συνοπτικά την ιστορία του Κοινοτικού Αγροκτήματος «Μητρόπολη» και την προσφορά του σημαντικώτατου αυτού Ιδρύματος στη Λήμνο, κατά τη διάρκεια των δέκα τουλάχιστον αιώνων του «Κοινού Υποστατικού της Παλαιάς Μητροπόλεως» ή απλά «Μετόχι Μητρόπολις», όπως ονομάζεται εδώ και αιώνες.
Παλαιότερα ήταν μοναστήρι γνωστό από τη βυζαντινή περίοδο με το όνομα «Αγιοπαυλίτικο». Ο χρόνος ίδρυσής του καταγράφεται στο ασβεστολιθικό υπέρθυρο του ναού της Κοίμησης της Θεοτόκου του Υποστατικού, όπου αναγράφεται: «ΟΚΟΔΟΜΗΘΗ CΤΦΠς», που σημαίνει ότι οικοδομήθηκε το έτος 6586 «από κτίσεως κόσμου», χρονολογία που αντιστοιχεί στο 1078 μ.Χ.. Είναι δηλ 937 ετών τουλάχιστον.
Πιθανολογείται ότι ιδρύθηκε από τον Άγιο Παύλο Ξηροποταμινό, ο οποίος ίδρυσε στο Άγιον Όρος και τις Μονές Ξηροποτάμου και Αγίου Παύλου.
Κατά τη φραγκοκρατία η έδρα της τότε Επισκοπής και μετέπειτα Αρχιεπισκοπής Λήμνου μεταφέρεται από την Ηφαιστία και τον Κότσινο στο Αγιοπαυλίτικο μοναστήρι, το έτος 1207 και εδώ ακριβώς ανυψώνεται αργότερα σε Μητρόπολη.
Έκτοτε ο οικοδομικός αυτός χώρος, μαζί με τις γαίες που τον περιβάλλουν, ονομάζεται «Κοινοτικό Αγρόκτημα Μητρόπολις», «Μετόχι Μητρόπολις» ή «Παλαιά Μητρόπολις». Η τελευταία ονομασία επικράτησε από τότε που η έδρα του Μητροπολίτη Λήμνου μεταφέρθηκε (κατά τον 17ο αιώνα) στο Κάστρο, σημερινή Μύρινα.
Ο τελευταίος και ηρωικός αυτοκράτορας του βυζαντινού ελληνισμού Κωνσταντίνος 11ος Παλαιολόγος, σύμφωνα με την παράδοση, δώρισε στους κατοίκους της Λήμνου το Μετόχι αυτό, ώστε από τα έσοδά του «να εξυπηρετούνται οι εκκλησιαστικές και εκπαιδευτικές τους ανάγκες». Άρα ο Μέγας Ευεργέτης του νησιού μας δεν είναι άλλος από τον μαρμαρωμένο βασιλιά του μεσαιωνικού ελληνισμού, ο οποίος διατηρούσε στενούς δεσμούς με τη Λήμνο, αφού α) την υπερασπίστηκε το 1442, πολεμώντας ο ίδιος κατά των Οθωμανών, πεθαίνοντας, μάλιστα, κατά την πολιορκία του Κότσινου η σύζυγός του Αικατερίνη, η οποία ετάφη στο νησί μας, β) κυβέρνησε επί μακρόν το νησί ο αδερφός του Δημήτριος Παλαιολόγος και γ) λημνιός ήταν ο πρώτος σύμβουλος και υπασπιστής του, ο μετέπειτα συγγράψας το χρονικό της Άλωσης της Πόλης, Γεώργιος Σφραντζής.
Επί οθωμανικής κατάκτησης το «Κοινόν Υποστατικόν» ή «Κοινοτικό Αγρόκτημα Μητρόπολις», όπως ονομαζόταν, λειτουργούσε με δημοκρατικό σύστημα διοίκησης και είχε την ευθύνη για την ανέγερση ναών και σχολείων, διοικούμενο από την «Κεντρική των Εκπαιδευτηρίων Επιτροπή της Ορθοδόξου Χριστιανικής Κοινότητος».
Μετά το 1912 η επιτροπή παίρνει το όνομα «Παλλημνιακή Κοινοτική Επιτροπή προς εξυπηρέτησιν τοπικών αναγκών» και εν συντομία «Παλλημνιακή Επιτροπή», την οποία διατηρεί μέχρι σήμερα, για τον προσδιορισμό της Διοικούσας Επιτροπής του ΝΠΔΔ, που έχει ιδρυθεί με τον νόμο 3437 του έτους 1927 και ονομάζεται πλέον «Παλλημνιακό Σχολικό Ταμείο».
Η «Παλλημνιακή Επιτροπή» ήταν δεκαμελής και εκλέγονταν δημοκρατικότατα από αντιπροσώπους όλων των χωριών της Λήμνου και από τη Μύρινα μέχρι το 1967. Σήμερα το Ίδρυμα διοικείται από πενταμελή Διοικούσα Επιτροπή, που διορίζεται από το κράτος και η θητεία της είναι τρία χρόνια.
Με τις πολλές επωνυμίες, που έφερε κατά την μακρά ιστορία του το Ίδρυμα αυτό, προσέφερε τεράστιο κοινωφελές έργο στο νησί μας.
Επιγραμματικά μόνο αναφέρουμε:
Κατά την περίοδο της οθωμανικής κατάκτησης, εξασφάλιζε αδειοδοτήσεις, σύμφωνα με σχετικά φιρμάνια, που εξέδιδαν οι εκάστοτε σουλτάνοι, και οικοδομούσε ναούς σε όλα τα χωριά της Λήμνου.
Την ίδια περίοδο ίδρυε σχολεία και τα λειτουργούσε αναλαμβάνοντας όλα τα έξοδά τους (μισθοδοσία δασκάλων, συντήρηση διδακτηρίων, βιβλία, συσσίτια κλπ). Από 12 σχολεία που λειτουργούσαν την πρώτη περίοδο, έφθασαν το 1880 τα 23, το 1900 τα 28 και το 1912 λειτουργούσαν 34 σχολεία σε όλο το νησί. Το ποσοστό των μαθητών τη χρονιά αυτή, ανάλογα με τον πληθυσμό, ήταν 9,4%, όσο και της Σμύρνης.
Από το 1868 μέχρι το 1929 συντηρούσε και λειτουργούσε το λεγόμενο «Χάνι» στο Κάστρο, για να διαμένουν οι κάτοικοι των χωριών και τα ζώα τους, όταν κατέβαιναν στην πρωτεύουσα.
Το 1912 το Αγρόκτημα «Μητρόπολις» ανέλαβε την τροφοδοσία των πληρωμάτων του ελληνικού στόλου, κατά τις επιχειρήσεις απελευθέρωσης του νησιού. Για το λόγο αυτό ο ναύαρχος Παύλος Κουντουριώτης επισκέφθηκε το «Μετόχι», ευγνώμων για το εθνικό έργο που προσέφερε ανά τους αιώνες.
Το 1922 η «Παλλημνιακή Επιτροπή» αναλαμβάνει το έργο της περίθαλψης των προσφύγων, οργανώνοντας φαρμακεία και ιατρεία.
Το 1923 πρωτοστατεί στην κατασκευή δικτύου ύδρευσης στο Κάστρο.
Το 1926 ξεκινά την ανοικοδόμηση, με δικά της κονδύλια αλλά και με δωρεές των ευεργετών Γεωργίου Σαρρή και αδελφών Στράφτη, του περικαλλούς κτιρίου του Γυμνασίου Κάστρου.
Παράλληλα με το χτίσιμο του Γυμνασίου χρηματοδοτεί και οικοδομεί νέα εκπαιδευτήρια στα χωριά του νησιού, αναφέρουμε ενδεικτικά τα εξαίρετα Δημοτικά Σχολεία του Μούδρου (1932), του Πορτιανού (1926-31), του Αγίου Δημητρίου (τότε Λέρα 1927), της Καλλιόπης (1928), της Πλάκας (1929), του Θάνους (1927 και 1946), των Τσιμανδρίων 1929), του Ρεπανιδίου (1931), των Καμινίων (1932), του Ρωμανού (1936), της Καλλιθέας (τότε Σαρπί 1937 και 1953), του Κάσπακα (1950) της Σκανδάλης (1958), της Ατσικής, του Τσας, του Προπουλίου, του Καταλάκκου, του Βάρους, καθώς και σχετικά πρόσφατα συνεισφέρει στην ανέγερση των Γυμνασίων Μούδρου και Λιβαδοχωρίου.
Το 1924 παραχώρησε αίθουσα για τη στέγαση της πρώτης προσκοπικής ομάδας Λήμνου.
Το 1927 αγόρασε οικόπεδο για την ανέγερση του Νοσοκομείου Λήμνου και στη συνέχεια ανέλαβε όλη την οργανωτική διαδικασία, την επίβλεψη των εργασιών ανέγερσης και την παραλαβή του κτιρίου, που αποπερατώθηκε το 1934, με δαπάνες του συλλόγου απόδημων Λημνίων Αμερικής ο «Ήφαιστος».
Το 1932 αγόρασε το παλιό τζαμί της αγοράς στο Κάστρο, για να ιδρύσει βιβλιοθήκη, όμως αποτεφρώθηκε το 1939, με συνέπειες τραγικές για τα 58 θύματα. Το 1988 κτίσθηκε στη μνήμη τους ο σημερινός ναός.
Το 1932 χρηματοδότησε με 100.000 δρχ τα έργα διαμόρφωσης του γυμναστηρίου Κάστρου και επόπτευσε για την αποπεράτωσή τους, προσφέροντας στους νέους του νησιού το πρώτο αθλητικό κέντρο.
Προπολεμικά ανέγειρε Γεωργική Σχολή στην Πολιόχνη Λιβαδοχωρίου.
Το 1939 αγόρασε και προσέφερε στο δημόσιο το κτίριο του παλιού τουρκικού διοικητηρίου στο Ρωμέϊκο Γυαλό, για τη στέγαση του Μουσείου Λήμνου.
Το 1988 εξασφάλισε οικόπεδο για την ανοικοδόμηση του Γενικού και Επαγγελματικού Λυκείου Μύρινας.
Τέλος το 2009 προσέφερε ανακατασκευασμένο το ωραιώτατο παραδοσιακό κτίριο, όπου είχε την έδρα του το Παλλημνιακό Σχολικό Ταμείο στη Μύρινα, στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου.
Σε όλη τη διάρκεια της ύπαρξής του το Παλλημνιακό Σχολικό Ταμείο μερίμνησε για την καλή λειτουργία των εκπαιδευτηρίων του νησιού δαπανώντας μεγάλα ποσά, τόσο για την υποστήριξη του εκπαιδευτικού τους προγράμματος, όσο και για τη στήριξη μαθητών και σπουδαστών, με συσσίτια, βιβλία και υποτροφίες
Για όλα αυτά τα έργα η κύρια και μόνιμη πηγή εσόδων του Παλλημνιακού Σχολικού Ταμείου υπήρξε, μαζί με τις κατά καιρούς δωρεές των ομογενών, τους τραπεζικούς τίτλους και κάποια ενοίκια, η παραγωγή γεωργικών και κτηνοτροφικών προϊόντων του Αγροκτήματος «Μητρόπολις», η εναπομείνασα έκταση του οποίου σήμερα είναι 1650 περίπου στρέμματα καλλιεργήσιμης γης και 750 στρέμματα ορεινού βοσκοτόπου. Και λέμε εναπομείνασα επειδή, για να ανταπεξέλθει στον τεράστιο οργασμό οικοδομικής δραστηριότητας, προπολεμικά εκποίησε μεγάλο μέρος του Αγροκτήματος, το οποίο αρχικά εκτείνονταν από το Λιβαδοχώρι μέχρι σχεδόν τα πρώτα σπίτια του Καρπασίου.
Η κυριότητα του Αγροκτήματος βεβαιώνεται με αυτοκρατορικά φιρμάνια των ετών 1799 και 1800 επί σουλτάνου Μουσταφά του Δ’ και με τον ιδρυτικό νόμο 3437 του 1927.
Το Αγρόκτημα «Μητρόπολις» είναι ενιαίο και καλλιεργείται με αυτεπιστασία, σύμφωνα με τους νόμους των ετών 1929 και 1949 «Περί λειτουργίας του εν Λήμνω Παλλημνιακού Ταμείου Εκπαιδευτικής Προνοίας», το οποίο μετονομάστηκε με νόμο του 1931 σε Παλλημνιακό Σχολικό Ταμείο.
Τα τελευταία χρόνια καλλιεργούνται σιτηρά, τριφύλλι και σουσάμι και διατηρείται κοπάδι 400 περίπου προβάτων.
Κατά τη μακρά ιστορική του πορεία το Κοινοτικό Μετόχι «Μητρόπολη» ήταν πάντοτε πρότυπο και με την υποστήριξη των φορέων του κράτους, κυρίως τις δεκαετίες ’50 και ’60, απέδιδε τα μέγιστα, εφαρμόζοντας πρωτοποριακές μεθόδους καλλιεργειών και εισάγοντας βελτιωμένες ράτσες παραγωγικών ζώων, αποκομίζοντας κέρδη, τα οποία διέθετε για κοινωφελείς σκοπούς.
Την περίοδο αυτή αναπτύχθηκε στο έπακρο η καλλιέργεια βαμβακιού και το Αγρόκτημα «Μητρόπολη» υπήρξε ερευνητικό κέντρο πανελλήνιας εμβέλειας, για την μέγιστη απόδοση του προϊόντος, τόσο σε ποιότητα όσο και σε ποσότητα. Το ίδιο συνέβαινε και για άλλες καλλιέργειες, όπως το αμπέλι.
Παράλληλα μετέδιδε στους λημνιούς αγρότες την πλούσια εμπειρία που προέκυπτε από την δραστηριότητά του.
Τέλος προσέφερε εργασία και εισόδημα σε ένα μεγάλο αριθμό εργαζομένων, συμβάλλοντας στην άνοδο του βιοτικού τους επιπέδου.
Οι σκοποί του Παλλημνιακού Σχολικού Ταμείου είναι η χρηματοδότηση των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων της Λήμνου και η ενίσχυση λημνιών μαθητών και σπουδαστών που έχουν ανάγκη αλλά και η συμβολή του σε γενικότερα έργα κοινωφελούς χαρακτήρα.
Το Ίδρυμα δεν επιβαρύνει για τη λειτουργία του, ούτε στο ελάχιστο τον κρατικό προϋπολογισμό, αντίθετα προσφέρει, ακόμα και σήμερα, που τα έσοδά του έχουν μειωθεί δραματικά, σπουδαίο κοινωφελές έργο. Χαρακτηριστικά αναφέρουμε ότι το Πανεπιστήμιο Αιγαίου επωφελείται ποσού 25.000 Ευρώ ετησίως, από την δωρεάν παραχώρηση σ’ αυτό του κτιρίου, όπου στεγάζονται οι διοικητικές υπηρεσίες της Σχολής Τροφίμων και Διατροφής.
Η υποβάθμιση της γεωργοκτηνοτροφικής παραγωγής, που πλήττει τις τελευταίες δεκαετίες τη Λήμνο, είχε και για το Αγρόκτημα «Μητρόπολις» δραματικές συνέπειες, με αποτέλεσμα σήμερα να βρίσκεται σε δεινή οικονομική κατάσταση. Η αδυναμία εκσυγχρονισμού των καλλιεργειών και η έλλειψη χρηματοδοτήσεων για αναβάθμιση των γεωργικών και κτηνοτροφικών εγκαταστάσεών του, καθώς και η έλλειψη υλικοτεχνικής υποδομής, μαζί με το γεγονός ότι το νομικό πλαίσιο, που το διέπει, είναι περίπλοκο και μη λειτουργικό, έχουν σαν αποτέλεσμα το Ίδρυμα να βρίσκεται σε απελπιστική γενικά κατάσταση.
Άλλοι λόγοι, που κατά την άποψή μας, συνέβαλαν στην απαξίωση του Ιδρύματος είναι αφενός μεν η έλλειψη ενδιαφέροντος από τους κρατικούς και αυτοδιοικητικούς φορείς εξουσίας και αφετέρου η μη εκλογή της Διοικούσας Επιτροπής του Ιδρύματος από τους κατοίκους της Λήμνου, αλλά ο διορισμός αυτής από το Κράτος.
Οι δυνατότητες που διαθέτει όμως η Κοινή αυτή Περιουσία είναι μεγάλες, αν λάβουμε υπόψη ότι το Αγρόκτημα είναι ενιαίο, με πλούσια εδάφη, άφθονα νερά και ικανό ζωϊκό κεφάλαιο.
Στη σημερινή συγκυρία η ορθολογιστική και με σύγχρονες αντιλήψεις και μεθόδους εκμετάλλευσή του θα επιφέρει πλούσιους καρπούς και θα αποτελέσει μοχλό ανάπτυξης και προόδου στην πρωτογενή παραγωγή γεωργικών και κτηνοτροφικών προϊόντων και θα δοθεί σημαντική ώθηση στην οικονομία της Λήμνου.
Εφαρμόζοντας συνεταιριστικές μεθόδους καλλιεργειών, συμπράττοντας με νέους επιστήμονες και αγρότες θα μπορέσει να λειτουργήσει πιλοτικά για ολόκληρη τη Λήμνο, στον τομέα της πρωτογενούς παραγωγής, της μεταποίησης και της εμπορίας προϊόντων και τροφίμων. Κατά συνέπεια θα δημιουργηθούν θέσεις εργασίας, μειώνοντας την ανεργία και θα προσφέρει στο καταναλωτικό κοινό ποιοτικά και φθηνά προϊόντα.
Στα κτήματά του μπορούν να αναβιώσουν, επιτυχημένες κατά το παρελθόν, παραδοσιακές καλλιέργειες – όπως έγινε πρόσφατα με την καλλιέργεια σουσαμιού και φασολιών – και να δοκιμαστούν νέες.
Το όλο συγκρότημα του Αγροκτήματος θα μπορεί να γίνει επισκέψιμο, προάγοντας το εμπόριο, τον τουρισμό, και τον πολιτισμό, όπως φαίνεται με τις εκδηλώσεις που πραγματοποιούνται στο χώρο του Υποστατικού τα τελευταία χρόνια και οι οποίες σημειώνουν μεγάλη επιτυχία.
Τέλος μπορεί να λειτουργήσει σαν πρότυπο αγροτικό σχολείο για τους νέους, που επιθυμούν να σταδιοδρομήσουν στην πρωτογενή παραγωγή και μπορεί να αποτελέσει την ατμομηχανή της αγροτικής αναγέννησης στο νησί μας.
Σε πρώτη φάση κρίνουμε ότι είναι επείγον να συντηρηθούν τα μισογκρεμισμένα ή ετοιμόρροπα κτίρια του οικοδομικού συγκροτήματος (κελιά, αποθήκες, ποιμνιοστάσια, μηχανοστάσια, γραφεία κλπ) και σταδιακά να διαμορφωθούν κάποια από αυτά σε αίθουσες σεμιναρίων και εκδηλώσεων, εκθετήρια και καταστήματα πώλησης προϊόντων, γραφεία, αίθουσες μουσειακού υλικού και άλλες εγκαταστάσεις, που θα προωθήσουν αφενός την αποδοτική λειτουργία του Αγροκτήματος και αφετέρου την διαμόρφωσή τους σε κέντρο πληροφόρησης, πολιτισμού και ανάπτυξης, για τον αγροτικό και όχι μόνο κόσμο του νησιού μας.
Για το σκοπό αυτό απαιτούνται κονδύλια, τα οποία πρέπει να εξευρεθούν από εθνικά ή κοινοτικά προγράμματα αλλά και από άλλους φορείς ή χορηγούς.
Απευθυνόμαστε λοιπόν στις Κρατικές υπηρεσίες στην Τοπική Αυτοδιοίκηση, στην Ακαδημαϊκή κοινότητα, σε Οργανισμούς, σε μαζικούς φορείς αλλά και σε άτομα, να βοηθήσουν, προσφέροντας χρήματα, υπηρεσίες, γνώσεις και εργασία, με σκοπό να ενισχυθεί η προσπάθεια που καταβάλει ο Σύλλογός μας, ώστε το Ίδρυμα αυτό, που γέννησε όλα τα εκπαιδευτήρια και τις άλλες κοινωφελείς υποδομές και δράσεις, που προαναφέραμε, να αναγεννηθεί και να μπορέσει και πάλι να προσφέρει έργα και υπηρεσίες στη Λήμνο, σαν αληθινή Μητέρα-πόλη!!!
Κοινοτικό-Παλλημνιακό Μετόχι «Μητρόπολη»,
ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΦΙΛΩΝ ΤΗΣ ΠΑΛΙΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ.
Τηλέφωνο: 22540-41181. Κινητό: 6973811096.
Ευχαριστούμε θερμά τον κ. Χρίστο Κακαρνιά για το κείμενο και το φωτογραφικό υλικό.
Ειδήσεις Σήμερα:
Ακολουθήστε το LimnosReport.gr - στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις από την Λήμνο το Βόρειο Αιγαίο, όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο.
