Του Κ. Σκούρα

Με αφορμή την επίσκεψη των Ρώσων στη Λήμνο αυτές τις μέρες, και τις εκδηλώσεις της Λημνορωσικής φιλίας, σας αποστέλλω σύντομη παλιότερη εργασία μου για τις σχέσεις των δύο λαών και ιδιαίτερα για τη σχέση της Λήμνου με τη Ρωσία.

Όταν οι “μεγάλοι” μοίραζαν τον κόσμο

Ρούζβελτ, Τσόρτσιλ και Στάλιν , είναι οι νικητές του πολέμου που αιματοκύλισε τον πλανήτη. Τώρα ήρθε η ώρα να αποφασίσουν για το αύριο του κόσμου.

Ο Χίτλερ και οι ναζί ηττήθηκαν και ήρθε η ώρα που οι τρεις μεγάλες δυνάμεις της εποχής θα καθορίσουν τις νέες “σφαίρες” επιρροής. Σ΄ αυτή τη συνδιάσκεψη της Γιάλτας, αποφασίστηκε και η «τύχη» της Ελλάδας.

Η

Διάσκεψη της Γιάλτας

Ας αφήσουμε όμως την ιστορική σημασία της διάσκεψης και να δούμε τον τόπο. Η χερσόνησος της Κριμαίας, που φέτος συζητήθηκε πολύ, βρίσκεται στα νότια της Ρωσίας κοντά στη Μαύρη θάλασσα. Ένα λιμάνι της είναι η Γιάλτα. Είναι μία πανέμορφη τουριστική πόλη με 80.000 κατοίκους περίπου. Εκεί παραθερίζουν όλοι οι πλούσιοι Ρώσοι και παλιότερα στέλνονταν εκεί για διακοπές όσοι σοβιετικοί πολίτες διακρίνονταν για την προσφορά τους στην Πατρίδα και στο Κόμμα. Ο Στάλιν ζήτησε να γίνει η Διάσκεψη εκεί διότι είχε ασθενήσει και πήγε για θεραπεία. Ο Ρούσβελτ δέχθηκε, αν και ήταν άρρωστος και θα προτιμούσε τη Μεσόγειο. Η διάσκεψη έγινε στο παλάτι με το όνομα Livadia (Λειβαδιά)

Η Γιάλτα είναι πατρίδα του Ρώσου θεατρικού συγγραφέα Άντον Τσέχωφ.

Η χερσόνησος της Κριμαίας

Οι αρχαίοι Έλληνες ονόμαζαν την Κριμαία Ταυρίδα (αργότερα Ταυρική), σύμφωνα με το όνομα των κατοίκων της, των Ταύρων. Ο ιστορικός Ηρόδοτος αναφέρει ότι ο Ηρακλής όργωσε αυτή τη γη χρησιμοποιώντας ένα γιγάντιο ταύρο. Στην περιοχή αυτή όπως και σε όλα τα παράλια του Ευξείνου Πόντου δημιουργήθηκαν πολλές Ελληνικές αποικίες. Η πιο σημαντική από αυτές είναι η Χερσόνησος κοντά στη σύγχρονη Σεβαστόπολη.

Σύμφωνα με τους μύθους οι Αργοναύτες
με τη βοήθεια της θεάς
Αθηνάς κατάφεραν να περάσουν από τις Συμπληγάδες, και έτσι για τους ποντοπόρους Έλληνες ανοίχτηκε ένας νέος κόσμος προς τους αχανείς ορίζοντες της Ρωσίας και της Βλαχίας. Εκεί λοιπόν στα στενά του Κερτς –  Κιμμέριου Βοσπόρου που οδηγούν στη θάλασσα του Αζόφ ( Μαιώτιδα λίμνη), οι αρχαίοι Έλληνες αντιλαμβανόμενοι τη σπουδαιότητά τους ίδρυσαν ένα πλήθος από ιωνικές αποικίες, με προεξάρχουσα το Παντικάπαιον, το σημερινό Κερτς.

Η Λειβαδιά και η Γιάλτα

Στην παραθαλάσσια  κωμόπολη της Κριμαίας τη Γιάλτα —όνομα ελληνικό από τη λέξη «γιαλός» ή «γιαλίτα», σύμφωνα με την τοπική παραφθορά του— εγκαταστάθηκε στα τέλη του 18ου αιώνα ο Έλληνας συνταγματάρχης του Ρωσικού Αυτοκρατορικού Ναυτικού Λάμπρος Κατσώνης μετά τα Ορλωφικά, σε κτήμα που του δώρισε η Αικατερίνη η Μεγάλη. Στο μέρος αυτό ο Λάμπρος Κατσώνης έδωσε το όνομα της γενέτειράς του, της Βοιωτικής πόλης Λιβαδειά. Το κτήμα του Κατσώνη εξελίχτηκε σε μικρή πόλη 3 χλμ δυτικά της Γιάλτας με το όνομα «LIVADIA» δηλαδή «Λιβαδειά». Εδώ ο τσάρος Νικόλαος έκτισε το 1911 το θερινό ανάκτορο των Ρώσων αυτοκρατόρων.

Το ανάκτορο αυτό ονομάζεται ΄΄LIVADIA PALACE΄΄. Εδώ πραγματοποιήθηκε η περίφημη διάσκεψη το 1945. Σήμερα λειτουργεί σαν μουσείο και αποτελεί τουριστικό αξιοθέατο.

Το 1979 ο ρώσος αστρονόμος Nikolay Stepanovich Chernykh ανακάλυψε έναν μικρό πλανήτη (αστεροειδή) και του έδωσε το όνομα: “3006 Livadia”  από την ήσυχη μικρή κωμόπολη της Κριμαίας, όπου συνήθιζε να ξεκουράζεται.
Έτσι από το Λάμπρο Κατσώνη, το όνομα της Λιβαδειάς έφτασε ως το διάστημα.

Λήμνος και Κριμαία

Ο Θόας γεννήθηκε στη Λήμνο και βασίλεψε στη Μύρινα, πόλη που πήρε το όνομά της από τη σύζυγό του. Ο Θόας και η Μύρινα απέκτησαν μία κόρη, την Υψιπύλη. Αρκετά χρόνια μετά, όταν οι γυναίκες της Λήμνου, ύστερα από κατάρα της Αφροδίτης, αποφάσισαν να σκοτώσουν τους άντρες τους, μόνο ο Θόας γλύτωσε από τη γενική σφαγή. Την άλλη μέρα η Υψιπύλη τον συνόδευσε ως τη θάλασσα, μεταμφιεσμένο σε Διόνυσο. Από την ακτή, ο Θόας βρήκε την ευκαιρία να διαφύγει με μία βάρκα στην Ταυρίδα όπου έγινε βασιλιάς της.

Εκεί, σύμφωνα με την τραγωδία του Ευριπίδη, έφτασε η Ιφιγένεια
και έγινε ιέρεια της Αρτέμιδος μετά την τελετή ανθρωποθυσίας στη Αυλίδα. Ναός της Αρτέμιδος έχει βρεθεί και στη Μύρινα. Αργότερα, όταν ο Ορέστης (που ήταν αδελφός της) και ο Πυλάδης έφθασαν στην Ταυρική, ο Θόας θέλησε να τους θυσιάσει, σύμφωνα με το έθιμο του τόπου. Οι δύο εξάδελφοι όμως κατόρθωσαν να διαφύγουν με την Ιφιγένεια και το ξόανο της θεάς. Μυθολογικά λοιπόν ο ……. Λημνιός Θόαντας βασίλεψε στην Κριμαία.

Ρωσία – Ελλάδα – Λήμνος.

Τα Ορλωφικά

Ας έρθουμε όμως στην ιστορία όπου τα γεγονότα είναι σαφή και συγκεκριμένα. Το 1768 έχει αρχίσει πόλεμος μεταξύ Ρωσίας και Τουρκίας. Στις αρχές του 1770 Ρωσικός στόλος υπό τους αδελφούς Ορλώφ φτάνει στη Νότια Πελοπόννησο δίνοντας  το σύνθημα για να επαναστατήσουν οι Έλληνες. Η επανάσταση, γνωστή ως «Ορλωφικά», αποτυγχάνει γρήγορα και ο Αλέξιος Ορλώφ βγαίνει στο Αιγαίο Πέλαγος. Στις αρχές Ιουλίου κατανικά τον τουρκικό στόλο στο στενό Χίου – Τσεσμέ και κυριαρχεί στη θάλασσα μέχρι το τέλος του πολέμου το 1774.

Το 1770 φτάνει και στη Λήμνο, όπου πολιορκεί το Κάστρο τρεις μήνες. Η ώρα της παράδοσης πλησιάζει, όταν καταφτάνει ο Χασάν πασάς Τζετζάερλι με 3.000 στρατιώτες και διώχνει τους Ρώσους. 72 ναύτες από την μοίρα του στόλου του κόμη Αλεξέι Ορλώφ, σκοτώθηκαν στη μάχη ενάντια τους Τούρκους.

Η εκστρατεία της Κριμαίας

Περί τα τέλη του 1918, μετά το τέλος  του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, οι Αγγλογάλλοι  αποφάσισαν την πραγματοποίηση εκστρατείας στην Ουκρανία, προκειμένου να υποστηρίξουν τους εκεί μαχόμενους  εναντίον των Μπολσεβίκων αντιπάλους τους, τους επονομαζόμενους “Λευκούς”. Οι “Λευκοί” ήταν ένα συνονθύλευμα που το αποτελούσαν: Ουκρανοί εθνικιστές, οπαδοί του Τσάρου, τοπικοί οπλαρχηγοί, στρατηγοί και πρίγκιπες με προσωπικές πολιτικές φιλοδοξίες, ένοπλες οργανώσεις. Η εκστρατεία αυτή αποσκοπούσε,  αφενός,  στην τιμωρία, τρόπον τινά, των Μπολσεβίκων, που μετά την επικράτησή τους είχαν αποσκιρτήσει από την Αντάντ και είχαν διακόψει  τις επιχειρήσεις στο Ανατολικό Μέτωπο, και, αφετέρου, στην εξασφάλιση της αποπληρωμής των δανείων που είχε  συνάψει   η  Τσαρική  Ρωσία με τους Γάλλους και τα οποία δεν αναγνώριζαν πλέον οι Μπολσεβίκοι .

Η συμμετοχή της Ελλάδας

Στην εκστρατεία αυτή ζητήθηκε από το Γάλλο πρωθυπουργό Κλεμανσό να συμμετέχει και η Ελλάδα με αντάλλαγμα την ευμενή στάση της χώρας του υπέρ των εθνικών διεκδικήσεων σε Ανατολική Θράκη και Μικρά Ασία κατά τη Διάσκεψη Ειρήνης των Παρισίων. Ο Βενιζέλος ζύγισε την κατάσταση, καθώς στις περιοχές αυτές υπήρχε ισχυρή ελληνική παρουσία, και απάντησε θετικά στο αίτημα του Κλεμανσό.

Η εκστρατεία στην Ουκρανία απέτυχε, τόσο λόγω της κακής σχεδίασης της, όσο και γιατί η επέμβαση των Δυτικών έμοιαζε (και ήταν) μια ωμή επέμβαση σε ξένη χώρα για την εξυπηρέτηση τραπεζικών οικονομικών συμφερόντων. Η Ελληνική συμμετοχή έβλαψε την Ελλάδα σε πολλά επίπεδα, χωρίς να της προσφέρει κανένα από τα προσδοκώμενα από τον Βενιζέλο, διπλωματικά κέρδη. Μετά την πλήρη επικράτησή τους οι Μπολσεβίκοι βοήθησαν αποφασιστικά τον Κεμάλ στον πόλεμό του κατά των Ελλήνων, τόσο διπλωματικά όσο και οικονομικά, ενώ του παρείχαν άφθονο πολύτιμο στρατιωτικό υλικό και προπαντός πυροβολικό. Αποτέλεσμα ήταν η σαρωτική τους νίκη εναντίον των Ελλήνων το 1922 και τα γνωστά γεγονότα που ακολούθησαν, με την εκδίωξη του Ελληνικού στοιχείου από ολόκληρη τη Μικρά Ασία και τον Πόντο.

Η Λήμνος τόπος υποδοχής των προσφύγων

Στην κρίσιμη μάχη της Κριμαίας στις αρχές του 1919, που σήμανε και το τέλος του Ρωσικού εμφυλίου, ο Λευκός στρατός υπέστη μεγάλη συντριβή. Μια ομάδα Κοζάκων, γύρω στα 5000 άτομα, αποβιβάστηκε στη Λήμνο και στρατοπέδευσε σε μια ερημική παραλία, κοντά στο χωριό Πορτιανού.

Οι τελευταίοι Κοζάκοι αποβιβάστηκαν στη Λήμνο, το Νοέμβριο του 1920. Οι εξόριστοι ήρθαν στο νησί μαζί με τις οικογένειές τους και έμειναν στη Λήμνο μέχρι το Δεκέμβρη του 1921. Οι πρόσφυγες είχαν φέρει μαζί τους ότι με κόπο κατάφεραν να διασώσουν από τους μπολσεβίκους. Από το Μάρτιο του 1920 έως και το Δεκέμβριο του 1921 πέθαναν στη Λήμνο 350 περίπου Ρώσοι. Ανάμεσα τους ήταν και 82 παιδιά. Οι πιο πολλοί ενταφιάστηκαν στο Πορτιανού, στη θέση Πούντα ενώ 29 άτομα ενταφιάστηκαν στο συμμαχικό νεκροταφείο στο Μούδρο. Οι Ρώσοι που ήρθαν στη Λήμνο τα τελευταία χρόνια, βρήκαν το νεκροταφείο των Κοζάκων, περιέφραξαν το χώρο κι έστησαν στο σημείο του νεκροταφείου, ένα μεγάλο άσπρο μαρμάρινο σταυρό.

Ελλάδα- Ρωσία στη σύγχρονη εποχή.

Στην πρώην Σοβιετική Ένωση κατέφυγαν αρκετοί από τους αντάρτες του ΕΛΑΣ μετά τη διάλυση του αντάρτικου στρατού το 1949. Στην πρωτεύουσα Τασκένδη του Ουζμπεκιστάν (μέλος της πρώην ΕΣΣΔ) βρήκαν καταφύγιο πολλοί πολιτικοί πρόσφυγες που δημιούργησαν εκεί μεγάλη Ελληνική παροικία. Πολλοί από αυτούς επέστρεψαν στη χώρα κυρίως μετά το 1980. Μετά τη διάλυση της ΕΣΣΔ το 1991 πολλοί Ρώσοι ήρθαν στην Ελλάδα και αναζήτησαν εργασία και καλύτερη ζωή.

Αν και η Ρωσία (σαν πρώην ΕΣΣΔ) δεν αντιπροσωπεύει πλέον το αντίπαλο δέος στην αμερικανική παγκόσμια κυριαρχία, δεν παύει να αποτελεί ένα σημείο αναφοράς στον πολυπολικό κόσμο της εποχής μας. Είναι μια μεγάλη οικονομική και στρατιωτική δύναμη που τα συμφέροντά της μερικές φορές συγκρούονται με άλλα κέντρα ισχύος στον πλανήτη μας. Την απόδειξη αυτού του γεγονότος ζούμε σήμερα με τα γεγονότα της Ουκρανίας. Μερικοί Έλληνες στρέφονται στη Ρωσία διακατεχόμενοι από τυφλό αντιδυτικό μένος για την τραγωδία που βιώνει η πατρίδα μας. Άλλοι πάλι την αποστρέφονται επηρεασμένοι από τα αντικομουνιστικά τους αισθήματα της Σοβιετικής περιόδου. Προσπαθώντας να πιαστούμε από κάπου για να βγούμε από τη δύσκολη θέση που βρέθηκε η πατρίδα μας είμαστε έτοιμοι να γυρίσουμε την ιστορία στα πρώτα μετεπαναστατικά χρόνια με το Αγγλικό, το Ρωσικό και το Γαλλικό κόμμα. Σήμερα τα δεδομένα είναι διαφορετικά, ο κόσμος είναι πιο περίπλοκος, και τόσο οι συναισθηματικές όσο και οι ιδεολογικές ακαμψίες μπορούν να αποβούν επιζήμιες.

Λημνορωσική Φιλία

Η Λήμνος και η Ρωσία έχουν αναπτύξει ισχυρούς φιλικούς δεσμούς. Στις μέρες Λημνορωσικής φιλίας που γίνονται κάθε χρόνο τον Οκτώβριο πολλοί Ρώσοι επισκέπτονται το νησί μας κυρίως για να βρεθούν στους τάφους των προγόνων τους. 120 Ρώσοι βρίσκονται αυτή τη στιγμή στη Λήμνο. Με πλήθος εκδηλώσεων και ειλικρινή διάθεση φιλίας καλλιεργούνται οι ιστορικοί πλέον δεσμοί μεταξύ των δύο περιοχών. Δεν είναι βέβαια οι σωτήρες μας αλλά ούτε και οι ανεπιθύμητοι εχθροί μας. Κάθε προσπάθεια συνεννόησης και φιλίας μεταξύ των λαών μόνο θετικές επιπτώσεις μπορεί να έχει. Οι νεκροί και οι τάφοι είναι πάντα ιεροί, χαλιναγωγούν τα πάθη και μαλακώνουν τις ψυχές.

Κ. Σκούρας

Μύρινα 27-9-2014