Ο ΜΟΥΔΡΟΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ Α΄ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΟΛΕΜΟ

Λόγω των 100 χρόνων από την έναρξη του Ά παγκοσμίου πολέμου, τον Απρίλιο του 2015 στο Μούδρο, θα διαδραματιστούν σημαντικές εκδηλώσεις για το γεγονός αυτό.  Γεγονότα τα οποία έχουν μεγάλη ιστορική βαρύτητα για τον τόπο μας και οφείλουμε να γνωρίζουμε σε βάθος. Σας παραθέτουμε με την πολύτιμη βοήθεια της κ. Παπαναγιώτου την οποία και ευχαριστούμε,  μια μικρή ιστορική ανάδρομη, (Εμπορικός σύλλογος Μούρδου)

“4 Μαρτίου 1915: Οι πρώτοι Αυστραλοί και Νεοζηλανδοί στρατιώτες του εκστρατευτικού σώματος ΑΝΖΑC (Australian and New Zealand Army Corps) αγκυροβολούν στο λιμάνι του Μούδρου.
Από κάπου εδώ ξεκινά το νήμα που συνδέει το Μούδρο με τη γιγαντιαία ήπειρο και από κάπου εδώ οι ιστορίες κινούνται παράλληλα και ενώνουν μνήμες, παρελθόν και παρόν.
Ήταν τότε που το νησί γεμίζει με νεαρούς ιδεολόγους ταγμένους σε υψηλά ιδανικά, όπως η αλληλεγγύη προς τη μητρόπολη, χιλιάδες μίλια μακριά από την πατρίδα. Προορισμός η Καλλίπολη κι η Λήμνος αποτελεί το φιλόξενο ορμητήριο.
20 Απριλίου 1915: Στο λιμάνι του Μούδρου καταπλέουν πολεμικά πλοία των συμμαχικών δυνάμεων. Ο στρατιώτης Τ. Α. Μάιλς γράφει: «Κανένα άλλο λιμάνι εκείνες τις μέρες δεν είχε περισσότερα πλοία από αυτό το λιμανάκι της Λήμνου». Ο Έλληνας πρωθυπουργός Ελευθέριος Βενιζέλος ελπίζοντας ότι η κατάληψη των Δαρδανελλίων θα είχε ως αποτέλεσμα τη διεκδίκηση της Κωνσταντινούπολης δίνει την άδεια στη Μεγάλη Βρετανία να χρησιμοποιήσει τη Λήμνο ως ναυτική βάση. Στρατόπεδα, καταυλισμοί κι ο κόλπος του Μούδρου γεμάτος από πολεμικά πλοία του συμμαχικού στόλου, καθώς φαίνεται ιδανικός για τον ελλιμενισμό και την προστασία τους από τους δυνατούς ανέμους. Από αυτό το αδιαμόρφωτο φυσικό ορμητήριο ο Ουίνστον ΤΣΩΡΤΣΙΛ παρακολουθεί τις αποβατικές ενέργειες.

‘Εχει έλθει η ώρα της μάχης. Οι Αυστραλονεοζηλανδοί ξεκινούν από την λημνιακή γη το απόγευμα της 24ης Απριλίου για να επιτεθούν στην Καλλίπολη και να πάρουν τον έλεγχο των Στενών από τους Τούρκους.
25 Απριλίου 1915: 15000 άπειροι αυστραλοί και νεοζηλανδοί στρατιώτες κατόπιν διαταγής των άγγλων αξιωματικών τους αποβιβάζονται στις ακτές της Καλλίπολης στα Δαρδανέλλια. Το πρωινό της 25ης Απριλίου 1915 περίπου 2000 από αυτούς βρίσκουν τραγικό θάνατο. Τους επόμενους μήνες άλλοι 11000 Αυστραλοί και Νεοζηλανδοί στρατιώτες αφήνουν την τελευταία τους πνοή στα μέρη εκείνα.
Από τον Αύγουστο και μετά η Λήμνος καθίσταται κέντρο ιατρικής περίθαλψης, συγκέντρωσης και υποδοχής ενισχύσεων, αρρώστων και τραυματιών, καθώς και σταθμός εφοδιασμού. Κατασκευάζονται αποβάθρες, ένας καλός δρόμος, ένας υποτυπώδης σιδηρόδρομος και οργανώνονται οι μεταφορές – κυρίως μέσω υποζυγίων. Επίσης χρησιμοποιούνται μεγάλες αντλίες νερού δεδομένου ότι το νερό από τα πηγάδια δεν επαρκεί. Η νότια παραλία του Μούδρου, ο λεγόμενος μέχρι σήμερα “Αερολιμένας”, διαμορφώνεται σε χώρο προσγείωσης υδροπλάνων. Δύο αυστραλιανά στρατιωτικά νοσοκομεία στήνονται σε τέντες και καλύβες – με εξοπλισμό για την εκτέλεση βασικών ιατρικών επεμβάσεων και ακτινογραφιών. 96 Αυστραλές νοσοκόμες, οι μόνες γυναίκες που υπηρέτησαν στην Εκστρατεία της Καλλίπολης, φρόντιζουν με αυτοθυσία τους τραυματίες και τους αρρώστους. Περίπου 4000 Αυστραλοί και Νεοζηλανδοί στρατιώτες νοσηλεύονται στη Λήμνο.

Παρά τις δυσκολίες δε λείπουν και οι χαρούμενες στιγμές κατά την παραμονή τους εδώ. Στα ημερολόγιά τους Αυστραλές νοσοκόμες που υπηρέτησαν στο νησί αναφέρονται στην ομορφιά του τοπίου, στα μοναδικά ηλιοβασιλέματα, στις μικρές γιορτές και συναυλίες που διοργανώνονται, στις ενθουσιώδεις προετοιμασίες για τα Χριστούγεννα. Οι Αυστραλοί στρατιώτες επισκέπτονται συχνά τα μαγαζιά και τα παραδοσιακά καφενεία του νησιού. Εντυπωσιάζονται από τις ελληνικές εκκλησίες και το γενοβέζικο φρούριο της πρωτεύουσας του νησιού. Γι΄αυτούς η Λήμνος γίνεται γη της γαλήνης και της ομορφιάς της ζωής μακριά από την φρίκη του πολέμου.
Στις αρχές του 1917 οι τελευταίοι Αυστραλοί αποχωρούν από τη Λήμνο. Για πολλούς η Λήμνος υπήρξε το τελευταίο τους “πόστο”. 148 Αυστραλοί και 76 Νεοζηλανδοί στρατιώτες αναπαύονται εν ειρήνη στα δύο συμμαχικά νεκροταφεία, του νησιού για να θυμίζουν το κόστος κάθε πολέμου και να δηλώνουν την ανυπαρξία νικητών και νικημένων.
Οι διαπραγματεύσεις για τον τερματισμό αυτού του αιματηρού πολέμου ξεκινούν στα τέλη Σεπτεμβρίου του 1917 και πάλι στο λιμάνι του Μούδρου και διεξάγονται μονομερώς από τον Άγγλο ναύαρχο Calthorpe χωρίς την ενεργό συμμετοχή Γάλλου η Ιταλού εκπροσώπου.
Στις 14 Οκτωβρίου προσέρχεται στο Μούδρο ο Τούρκος υπουργός ναυτικών Χουσεΐν Ραούφ για να ολοκληρώσει τις διαπραγματεύσεις και να υπογράψει στο αγγλικό πολεμικό «Αγαμέμνων» το επίσημο κείμενο, τελικά στις 17 Οκτωβρίου. Το περιεχόμενο του κειμένου αποτελεί ουσιαστικά μια άνευ όρων παράδοση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας με ταπεινωτικούς όρους που ουσιαστικά προβλέπουν την κατάλυση της κυριαρχίας της πάνω στα εδάφη που ως τότε κατείχε.
Αναλυτικότερα η ανακωχή του Μούδρου προβλέπει:
1. Συνολική αποστράτευση του τουρκικού στρατού
2. Παράδοση των Τουρκικών πολεμικών πλοίων στους Συμμάχους
3. Σφράγιση όλων των Τουρκικών αποθηκών όπλων και παράδοσή τους στους Συμμάχους
4. Παράδοση των παραθαλάσσιων οχυρών των στενών της Καλλίπολης στους Συμμάχους
5. Άμεσο άνοιγμα των Στενών και ελεύθερη ναυσιπλοΐα στην περιοχή
6. Οι Τούρκοι αναλαμβάνουν την υποχρέωση να παραδώσουν άμεσα όλους τους Γερμανούς και Αυστριακούς αξιωματικούς που βρίσκονταν στα εδάφη τους
7. Οι Σύμμαχοι αποκτούν το δικαίωμα να καταλάβουν οποιοδήποτε στρατηγικό σημείο της Αυτοκρατορίας κρίνουν αυτοί σκόπιμο
8. Οι Τούρκοι αναλαμβάνουν την υποχρέωση να εφοδιάσουν τις συμμαχικές αποστολές με εφόδια και καύσιμα
9. Οι Σύμμαχοι αποκτούν το δικαίωμα να καταλάβουν στρατιωτικά τις πετρελαιοφόρες περιοχές του Βατούμ και της Μοσούλης
10. Τέλος, οι Τούρκοι οφείλουν άμεσα να εκκενώσουν στρατιωτικά τις περιοχές της Μεσοποταμίας, Κιλικίας, Παλαιστίνης, Συρίας και Αρμενίας
Δεν χρειάζεται εκτενής ανάλυση για να γίνει αντιληπτό ότι η ανακωχή του Μούδρου αποτελεί το πειστήριο της απόλυτης συντριβής της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και προοίμιο του οριστικού διαμελισμού της και θρίαμβο της Αγγλικής πολιτικής στην Ανατολία, όμως ο ανταγωνισμός των Συμμάχων και η αντιζηλία μεταξύ τους δεν επιτρέπουν την εφαρμογή των όρων της.
Ήδη από την επομένη της υπογραφής της ανακωχής, υπάρχει πρόσφορο το έδαφος της ανάπτυξης Τουρκικών εθνικιστικών πυρήνων, που θα οδηγήσουν μια πενταετία αργότερα στον ολοκληρωτικό ξεριζωμό του ελληνικού στοιχείου από τη γη της Ανατολίας.”
ΠΑΠΑΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ ΜΑΡΙΑ
Φιλόλογος ΓΕ.Λ. Μούδρου
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
• Θεοδ. Μπελίτσου, “Ιστορικό οδοιπορικό στη Λήμνο: Μούδρος”, εφ. Λήμνος φ. 463 (6-2-2007) και 465 (21-2-2007).
• “ΛΗΜΝΟΣ: Ιστορική & Πολιτιστική Κληρονομιά”, εκδ. Γ. Κωνσταντέλλης, 2010.
• Κωνσταντίνος Σακελλαρόπουλος, Η σκιά της Δύσεως (Ιστορία μιας καταστροφής), εκδόσεις “Εκάτη”
• Συλλογικό έργο, Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τόμος ΙΕ
• Γεώργιος Λεονταρίτης, η Ελλάδα στον Πρώτο παγκόσμιο πόλεμο (1917-1918), εκδόσεις ΜΙΕΤ