Μέχρι πού μπορεί να φτάσει η Τουρκία;

Η κατάσταση στις ελληνοτουρκικές σχέσεις είναι κρισιμότερη από ποτέ μετά την τουρκική εισβολή στην Κύπρο. Μπορεί οι δύο χώρες να έφτασαν στα πρόθυρα του πολέμου άλλες τρεις φορές από τότε, το 1976, το 1987 και το 1996, όμως, οι κρίσιμες περιστάσεις κράτησαν εμφανώς μικρότερα χρονικά διαστήματα.

Η τωρινή κατάσταση όχι μόνο έχει ξεπεράσει κάθε χρονικό όριο αλλά χαρακτηρίζεται και από άλλες διαφορές σε σχέση με τις τότε κρίσεις : Αφενός η Τουρκία έχει έναν ηγέτη που προσπαθεί να συντρίψει το κεμαλικό κατεστημένο των τελευταίων 100 χρόνων και να κάνει την χώρα του περιφερειακή δύναμη μην ακούγοντας τις διαμεσολαβητικές παραινέσεις τρίτων και αφετέρου μία διεθνή κοινότητα πιο πολύπλοκη από τότε.

Στο δύσκολο παζλ των ελληνοτουρκικών σχέσεων έχουν προστεθεί περισσότεροι παίκτες (ΕΕ, Γερμανία, Γαλλία, μεμονωμένα κράτη μέλη της ΕΕ, Ρωσία), ενώ φαίνεται υποβαθμισμένος λόγω επιλογής του Προέδρου τους ο ρόλος των ΗΠΑ ενόψει και των προεδρικών εκλογών του Νοεμβρίου. Κατά τα άλλα το ΝΑΤΟ κρατά εκνευριστικά την παραδοσιακή ουδέτερη στάση των ίσων αποστάσεων, διανθίζοντάς την και με διαχειριστικές αστοχίες του Γενικού Γραμματέα του.

Ενόψει των γεγονότων που συνέβησαν τον τελευταίο κυρίως μήνα, με τις αλλεπάλληλες NAVTEX που εξέδωσε η Τουρκία και αμφισβητούν ευθέως την υφαλοκρηπίδα του Καστελλορίζου, την παρουσία πολεμικών πλοίων και των δύο χωρών στην περιοχή, το ατύχημα από την σύγκρουση των δύο φρεγατών και τον κίνδυνο δημιουργίας θερμού επεισοδίου, είτε από λάθος είτε και εκ προθέσεως, το ερώτημα που πλανάται είναι μέχρι πού μπορεί να φτάσει η Τουρκία ;

Kάδρο που συμπληρώνεται από την παρουσία του γαλλικού αεροπλανοφόρου Σαρλ Ντε Γκωλλ στην περιοχή, τον διπλωματικό πυρετό που υπάρχει όχι μόνο στην Αθήνα και την Άγκυρα, αλλά και σε Βρυξέλλες, Βερολίνο, Ουάσινγκτον και Παρίσι, την διάσκεψη της Κορσικής με την συμμετοχή 7 νοτιοευρωπαϊκών κρατών και την επικείμενη συνάντηση Μητσοτάκη-Μακρόν πριν από αυτήν ή στο περιθώριο αυτής και τέλος την επικείμενη Σύνοδο Κορυφής του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στις 24 και 25 Σεπτεμβρίου.

Διότι όλοι οι παραπάνω παίκτες, της Ρωσίας συμπεριλαμβανομένης, την οποία προς το παρόν και για τις ανάγκες του παρόντος άρθρου βγάζουμε από την προβληματική μας, χωρίς όμως να υποτιμάμε κατά τα άλλα τον ρόλο της, συμφωνούν ότι η Τουρκία είναι εκείνη που με εμπρηστικές δηλώσεις και επιχειρησιακές ενέργειες ρίχνει λάδι στην φωτιά και από εκείνην που κρατάει το παιχνίδι των προκλήσεων στα χέρια της εξαρτάται ως επί το πλείστον η αποκλιμάκωση της κατάστασης.

Όσο κι αν στην χώρα μας μεγάλη μερίδα του τύπου και της κοινής γνώμης που εκφράζεται πλέον κυρίως στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης διακατέχονται από το σύνδρομο του «αδικημένου» για λόγους δήθεν «έχθρας» και «ανθελληνισμού» έναντι Ευρωπαίων και Αμερικανών, η αλήθεια είναι ότι σε μεγάλο βαθμό, αντικειμενικά όχι όσο θα θέλαμε και θα έπρεπε βεβαίως, η Τουρκία βρίσκεται διπλωματικά απομονωμένη.

Ακόμα και στις «φιλοτουρκικές» Γερμανία και ΗΠΑ ο Τύπος για διαφορετικούς λόγους επικρίνει τον Ερντογάν για την στάση του έναντι της Ελλάδας και της Κύπρου, ενώ για πρώτη ίσως φορά δηλώσεις αξιωματούχων του Στέητ Ντηπάρτμεντ προεξάρχοντος του επικεφαλής του, Υπουργού Εξωτερικών Μάικ Πομπέο, και του Υφυπουργού Εξωτερικών τάσσονται υπέρ των θέσεων της Ελλάδας και καλούν την Τουρκία ευθέως να απέχει από προκλητικές ενέργειες, όπως χαρακτηρίζουν τις εμπρηστικές δηλώσεις Τούρκων αξιωματούχων και του ίδιου του Προέδρου Ερντογάν, το Τουρκολυβικό Μνημόνιο, τις τουρκικές ΝAVTEX στην ΑΟΖ της Κύπρου και στην υφαλοκρηπίδα του Καστελλορίζου καθώς και την εγκατάσταση του γεωτρύπανου Γιαβούζ στην ΑΟΖ της Κύπρου και την περιοδεία του Ορούτς Ρέις στην περιοχή.

Είναι αλήθεια ότι η ως άνω απομόνωση δεν έχει αποθαρρύνει την Τουρκία καθόλου από την συνέχιση των προκλητικών δηλώσεων και ενεργειών. Υπό αυτήν την έννοια η δήλωση του Προέδρου Μακρόν ότι «η Τουρκία δεν καταλαβαίνει από λόγια αλλά από πράξεις» (όπου πράξεις βλ. κυρώσεις) πιάνει τον ταύρο από το κέρατα και αποδίδει την πραγματικότητα.

To ενδεχόμενο επιβολής κυρώσεων

Στο πλαίσιο του διπλωματικού πυρετού που έχει καταλάβει τις πρωτεύουσες των ενδιαφερομένων χωρών κεντρικό ρόλο παίζει πλέον το ενδεχόμενο επιβολής κυρώσεων από την ΕΕ κατά την Σύνοδο Κορυφής της 24/25 Σεπτεμβρίου.

Προς την κατεύθυνση αυτή πιέζουν καταρχήν 4 χώρες, Ελλάδα, Κύπρος, Γαλλία και Αυστρία, η Γερμανία και κάποιες άλλες είναι αρνητικές, ενώ υπάρχει ένας μεγάλος αριθμός χωρών που θα εξαρτήσουν την στάση τους από την διαμόρφωση των ισορροπιών της στιγμής.

Σημαντικό ρόλο θα παίξει ο Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Σαρλ Μισέλ, ο οποίος κι αυτός φαίνεται να απεύχεται το πικρόν ποτήριον των κυρώσεων. Από την άλλη όμως, η επιβολή κυρώσεων κατά της Τουρκίας έστω ως ultimum refugium μπορεί να περισώσει την αξιοπρέπεια της ΕΕ ως οικογένειας κρατών που διέπεται από τις αξίες του κράτους δικαίου, συμπεριλαμβανομένου και του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας, και της αλληλεγγύης των κρατών μελών μεταξύ τους.

liberal