Κώστας Κατσιγιαννόπουλος: Ψυχική Υγεία στον καιρό της κρίσης

Από τον Κώστα Κατσιγιαννόπουλο

Οι επιπτώσεις των οικονομικών κρίσεων, όπως έχουν παρατηρηθεί σε προηγούμενες οικονομικές κρίσεις, το 1929 (κραχ των ΗΠΑ), αρχές 1990 (οικονομική κατάρρευση των πρώην Σοβιετικών χώρων), τέλος 1990 (οικονομική κρίση στην Ασία) συνίστανται από ανεργία, μειωμένο εισόδημα, αβεβαιότητα, μειωμένα κρατικά κονδύλια (ιδιαίτερα για την ψυχική υγεία). Η ανεργία συνδέεται με αυξημένη γενική νοσηρότητα (από σωματικά και ψυχικά νοσήματα), αυξημένη θνησιμότητα, κατάθλιψη και αυτοκαταστροφική συμπεριφορά.

Μελέτη σε 26 Ευρωπαϊκές χώρες, έδειξε ότι αύξηση της ανεργίας κατά 1% οδηγεί σε αύξηση των αυτοκτονιών κατά 0,8% και αύξηση των ανθρωποκτονιών στο ίδιο ποσοστό (Stuckler, 2009).

Μέρα με τη μέρα, λοιπόν, όλο και χειρότερες είναι οι επιπτώσεις της οικονομικής κρίσης για τον ελληνικό πληθυσμό, καθώς πλέον καταγράφεται δραματική  επιδείνωση ειδικά των δεικτών ψυχικής υγείας, και αύξηση των καταθλιπτικών επεισοδίων.

Σύμφωνα με στοιχεία του Κεντικελενη και Συν (2011), οι επιπτώσεις της οικονομικής κρίσης στη Δημόσια Υγεία ήσαν οι παρακάτω: Οι ανθρωποκτονίες και οι κλοπές σχεδόν διπλασιάστηκαν μεταξύ 2007 και 2009. Οι αυτοκτονίες αυξήθηκαν σημαντικά μεταξύ 2007 και 2011. Αύξηση χρήσης ηρωίνης κατά 20% μεταξύ 2009 και 2010.

Ιδιαίτερα σημαντικό είναι ότι κατά 50% σε σχέση με το 2011 αυξήθηκαν τα μείζονα καταθλιπτικά επεισόδια στη χώρα μας για το 2013, σύμφωνα με μελέτη  του Ερευνητικού Πανεπιστημιακού Ινστιτούτου Ψυχικής Υγιεινής (ΕΠΙΨΥ) το Μάιο του 2013, γεγονός που καταδεικνύει τις δραματικές επιπτώσεις των μνημονίων στον ελληνικό πληθυσμό. Η νέα έρευνα επιβεβαιώνει προηγούμενες μελέτες του ΕΠΙΨΥ που αποτυπώνουν μια συνεχή και ανησυχητική αύξηση της μείζονος κατάθλιψης στον ελληνικό πληθυσμό, από 3,3% το 2008 σε 6,8% το 2009, 8,2% το 2011 και 12,3% το Μάιο του 2013.

Σύμφωνα με αυτή τη μελέτη, σε ότι αφορά στο εισόδημα, ο ένας στους δύο Έλληνες (50%) με οικογενειακό εισόδημα χαμηλότερο των 400 ευρώ πληροί τα κριτήρια της μείζονος κατάθλιψης, ενώ σχετικά με την εργασιακή κατάσταση, οι άνεργοι σε ποσοστό 19,8% βρέθηκαν να πληρούν τα διαγνωστικά κριτήρια της μείζονος κατάθλιψης, ποσοστό υπερδιπλάσιο από το αντίστοιχο των ατόμων που εργάζονται (9,8%).

Αρκετές είναι οι επιστημονικές αναφορές επιδείνωσης των δεικτών ψυχικής υγείας, όχι μόνο σε ότι αφορά τη ραγδαία αύξηση της κατάθλιψης και των αυτοκτονιών, αλλά και της ενδοοικογενειακής βίας και των παιδοψυχιατρικών νόσων.

Μέχρι και το έγκυρο Lancet, συσχετίσει την αύξηση των αυτοκτονιών με την οικονομική κρίση. Ο Υπουργός όμως, όχι. Ο καταγεγραμμένος μέσος όρος αυτοκτονιών, υποστηρίζει, είναι κατώτερος του ευρωπαϊκού, παραβλέποντας το γεγονός ότι ακόμη και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είναι προσεκτική και αρνείται να απαντήσει, επικαλούμενη ανεπάρκεια πρόσφατων στοιχείων.

Για τον υπουργό όμως τα στοιχεία είναι επαρκή. Έχουμε λιγότερες αυτοκτονίες από τον Βορρά που ευημερεί, λέει. Άρα, προς τι ο ψόγος; Άρα, μπορούμε κι άλλο να συμπιέσουμε συνειδήσεις. Παραβλέπει το γεγονός της γεωγραφικής θέσης και της ηλιοφάνειας της χώρας, που διεθνώς αιτιολογούσαν το χαμηλό ποσοστό αυτοκτονιών που είχαμε.

Προφανώς το success story στον τομέα της ψυχικής υγείας περιλαμβάνει κατάθλιψη, αυτοκτονίες, υποβάθμιση υπηρεσιών, κλείσιμο των ψυχιατρείων (οποία στρέβλωση της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης την οποία επικαλούνται, η οποία προέβλεπε από-ασυλοποίηση με σύγχρονη ανάπτυξη κοινωνικών ψυχιατρικών δομών).

Το πρωτογενές πλεόνασμα θλίψης, μιζέριας, πόνου και απογοήτευσης θα εξαργυρωθεί με τη στοχευμένη διοχέτευση κονδυλίων, εκεί που δεν υπάρχει ανάγκη (δες Τομπούλογλου). Κι ας έχουμε όλο και περισσότερο συνανθρώπους μας σε κατάθλιψη, απελπισία, απόγνωση. Ίσως και να είναι καλύτερα έτσι. Δεν πρόκειται να αντιδράσουν δυναμικά. Το πολύ – πολύ με τον εαυτό τους να τα βάλουν. Αλλά, τότε φταίνε οι ίδιοι; Τι να γίνει;

Μια άλλη διαχείριση του τομέα ψυχικής υγείας είναι επιβεβλημένη όσο ποτέ άλλοτε. Μια αντίληψη που θα ξαναβάλει στο επίκεντρο του προβληματισμού τον άνθρωπο. Που θα περιθάλπει αποτελεσματικά, θα δίνει προοπτική ουσιαστικά, θα θεραπεύει ανθρώπινα.

Μα πάνω από όλα είναι απαραίτητη μια άλλη πολιτική και κοινωνική διαχείριση, που θα προτάσσει τις πραγματικές ανάγκες της κοινωνίας και του ανθρώπου για να μπορέσουν να αφαιρεθούν στην ουσία τους τα αιτία της ανθρωπιστικής κρίσης που διαβιούμε.

Αλλιώς, Αυτοί που θα ‘ρθουν μια βραδιά θα βρουν τα δάκρυα μας, πληγές θα βρούνε και κακό και στάχτη τα όνειρα μας, θα σιγοτραγουδούμε όλοι μαζί στα επιείκεια της οικονομικής διάσωσης της χώρας…

*Αντιπρόεδρος Ένωσης Ιατρών ΓΝ-ΚΥ Λήμνου

(πρώτη δημοσίευση: «Ανεμος Ανατροπής» Λήμνου)