Το μετόχι “Φτέρη” στα Τσιμάνδρια

“Από την ύστερη βυζαντινή περίοδο και για πολλούς αιώνες υπήρχε έντονη μοναστηριακή παρουσία στην περιοχή των Τσιμανδρίων. Συγκεκριμένα, το 1285 αναφέρεται “η Πτέρις” ή “το Πτέριν”, χωριό κοντά στα σημερινά Τσιμάνδρια, στο οποίο υπήρχε μετόχι και κάστρο.
Πρόκειται είτε για το κάστρο του Ελαδικού, το οποίο σημειώνεται σε μοναστηριακά έγγραφα του 12ου αιώνα (1143 ή 1180), είτε για τον πύργο του λόφου Φιλόνικος, τα ερείπια του οποίου αντίκρισε ο Conze το 1858. Το τελευταίο τοπωνύμιο παραπέμπει στην οδό του Φιλονείκου που σημειώνεται το 1355 σε απογραφικό έγγραφο της Μεγ. Λαύρας. Η μονή της Φτέρης, όπως επικράτησε να αποκαλείται, ως το 1285 ήταν αυτόνομη μονή. Φαίνεται πως την περίοδο της ενετικής κατοχής (1207-76) είχε εγκαταλειφθεί και το 1285 ή το 1295 εγκαταστάθηκαν και πάλι μοναχοί, όπως αφήνεται να εννοηθεί στο σχετικό έγγραφο:
“…αποκατέστη και η μονή του Αρχιστρατήγου των Άνω Δυνάμεων η εις το Πτέριν διακειμένη…”
Τα επόμενα χρόνια, πριν από το 1321, το Πτέριον αναφέρεται ως ένα από τα 25 χωριά της Λήμνου που αποτελούσαν πατριαρχική εξαρχία, ενώ από το 1326, ή και νωρίτερα, αποτέλεσε εξάρτημα της μονής Αγ. Ιωάννου Θεολόγου Πάτμου. Δεν αποκλείεται το μεν χωριό να ήταν πατριαρχικό κτήμα, η δε μονή να έγινε μετόχι της Πάτμου. Το μετόχι δεν ήταν αφιερωμένο στον Άγ. Ελευθέριο, όπως ίσως νομίσει κάποιος από το τοπωνύμιο, αλλά στον Ταξιάρχη Μιχαήλ. Εκτός από το ναό κατείχε αμπέλια, χωράφια, κήπο, νερόμυλο και λιμάνι, στα οποία εργάζονταν πέντε ή έξι πάροικοι κι άλλοι παρακαθήμενοι. Σε κάθε διοικητική μεταβολή η μονή της Πάτμου έσπευδε να διασφαλίσει την περιουσία της με νέα αυτοκρατορικά χρυσόβουλα. Σώζονται έξι: του 1326, 1331, 1336, δύο των μέσων του 14ου αιώνα κι ένα των αρχών του 15ου αιώνα. Από αυτά προκύπτει ότι διαχειριζόταν τα κτήματά της πλήρως απαλλαγμένη από κάθε έλεγχο κρατικό ή τοπικό καθώς και φορολογίας:
“…ανενοχλήτως και αδιασείστως έτι δε αναφαιρέτως και αναποσπάστως και την εξ αυτών πάσαν και παντοίαν αποφέρηται και αποκερδαίνη πρόσοδον… απηλλαγμένη από των απαιτουμένων εκείσε τοπικώς συνήθων απαιτήσεων…”
Η τύχη του μετοχίου μετά την οθωμανική κατάκτηση δεν είναι επακριβώς γνωστή. Το 1569, σε βακούφικο έγγραφο περιλαμβάνεται το χωριό Σεμάνδρα ανάμεσα στις ιδιοκτησίες της Μεγ. Λαύρας, αλλά αφορά στα Τσιμάνδρια κι όχι στη Φτέρη. Το 1785 στο χάρτη του Choiseul-Gouffier σημειώνεται ένα μοναστήρι (Couvent), το οποίο λογικά αντιστοιχεί στο Φτέρι. Αλλά το 1858 ο Conze βρήκε το μετόχι ερειπωμένο. Ο Α. Μιχέλης γράφει σχετικά:
“Το μετόχιον τούτο [της Φτέρης], επί της εποχής του Κριμαϊκού πολέμου, το εδώρησαν οι Τούρκοι εις τον εκ Κάστρου πλοίαρχον Δενερίκον, διότι κατώρθωσε δις εξ Αιγύπτου να μεταφέρη σίτον εις τον τουρκικόν στρατόν, αυτός δε κατόπιν το επώλησεν εις τούς Κοντιατινούς.”
Συνεπώς, το μετόχι είχε περάσει στην ιδιοκτησία των Οθωμανών, οι οποίοι κάποια στιγμή το εγκατέλειψαν. Το 1858 που πέρασε ο Conze ο κριμαϊκός πόλεμος (1853-56) μόλις είχε τελειώσει, άρα κι αν είχε γίνει η μεταβίβαση στο Δενερίκο, δεν είχε ασχοληθεί ακόμα με το κτήμα. Να σημειωθεί, ότι η οικογένεια Δενερίκου ή Τενερίκου αναφέρεται από τις αρχές του 19ου αιώνα ως μία από τις εύπορες οικογένειες του Κάστρου.”
Σήμερα το Φτέρι ανήκει εν μέρει στην αγροτική περιφέρεια Κοντιά και υπάρχουν εκεί δυο εξωκλήσια που παραπέμπουν στο βυζαντινό παρελθόν της περιοχής: των Ταξιαρχών και του Αγ. Ιωάννη Θεολόγου”.

πηγή: Εν Λήμνω